PYJAMA AAN

Niet alleen met Kerst is het pyjamatijd. Sinds Clark Gable in de film `It Happened One Night' zijn nachtkleding afstond aan Claudette Colbert, hoort de pyjama bij het moderne leven

Marilyn Monroe sliep het liefste naakt. Evenals Grace Kelly en Sophia Loren. Alleen in films liepen ze soms heel even in de pyjama van hun minnaar. 's Ochtends. Om duidelijk te maken dat ze hem ook in de film de hele nacht niet hadden aangehad. En dat er andere zaken waren uitgewisseld dan kledingstukken.

Halverwege de jaren zeventig kondigde een Engelse journalist bezorgd het einde van de pyjama aan. Door de opkomst van de centrale verwarming zouden steeds meer jonge stedelingen hun nachtkleding in de kast laten liggen. De journalist kreeg ongelijk: Grunge-zanger Kurt Cobain van Nirvana zou er nog in optreden, voorzien van een net-uit-bed troup-coupe; Jennifer Lopez zou er een stijlvol en slank mode-artikel van maken en Pajama Sam zou de hoofdpersoon worden van een PlayStation-spel, geïnspireerd op supermans aerodynamische tricot. Inmiddels zijn er pyjamadagen voor `cocooners' en pyjamaparty's voor Amerikaanse schoolmeisjes – in films en het echte leven. Er is zelfs een pyjamageneratie van freelancers, e-lancers en telewerkers, die zo uit hun bed achter hun computer rollen. Ze worden beschreven in het boek Pajamanation van Daniël Pink, voormalig speechschrijver van Al Gore.

Uiteindelijke erfgenaam van de pyjama is het joggingpak, dat nu weer als `Le pajama' furore maakt bij de gasten van het Meridien Hotel in Beverly Hills en om de billen van Britney Spears en J. Lo. Het ge-update kledingstuk, omschreven als `unisex lounge pants', is geheel naar de eisen van de tijd voorzien van drie zakken: voor de telefoon, de pager en de palm pilot.

Zelf heb ik vanochtend even getwijfeld of ik de pyjama van mijn man aan zou houden, denkend aan Bridget Jones in Bridget Jones's diary die haar Kerst doorbracht in een roodflanellen pyjama met pinguins, met onder de boom een doos chocola, een pakje sigaretten en een glas wodka.

PRIVACY

Het was een film die de pyjama in de westerse wereld uit de privé-sfeer van de slaapkamer haalde. Je kunt gerust stellen dat It Happened One Night van Frank Capra uit 1934 het Victoriaanse flanellen nachthemd uit de kledingkasten van vrouwen verdrong en de pyama als zijden avondpak ook buiten het bed zijn intrede liet doen.

It Happened One Night is een omgekeerd Assepoester-verhaal. De film vindt zijn oorsprong in een waarschijnlijk waar gebeurde geschiedenis, die in 1933 in Cosmopolitan had gestaan. Een rijke erfgename, in de film gespeeld door de soms poezelige, soms katachtige Claudette Colbert, loopt weg van huis nadat haar vader haar na een impulsief huwelijk met een playboy heeft ontvoerd. Hij is vastbesloten het huwelijk ongeldig te laten verklaren. Zij is alleen maar koppig en boos.

In de nachtbus van Miami naar New York ontmoet zij Clark Gable, een journalist op zoek naar een verhaal. Ook hij is koppig en boos. Het perfecte begin voor een film in het genre dat de `screwball comedy' is gaan heten. Man en vrouw worden verliefd, maar weten het zelf nog niet. Hun antiromance op weg naar het vaak een beetje tegendraads gelukkige einde wordt gekenmerkt door gebekvecht. Een verbaal duel dat de strijd tussen de seksen moet beslechten.

Claudette Colbert valt op de schouder van Clark Gable in slaap. De volgende morgen: ,,Remember me? I'm the fellow you slept on last night.'' We zagen het onlangs Renee Zellweger en Ewan McGregor evenaren in Down with Love.

Tijdens die lange reis van Miami naar New York wordt er niet alleen in bussen gepraat en geslapen. In de beroemdste scène uit de film zijn de beide aspirant-geliefden gedwongen een hotelkamer te delen. Het geld is op en zij kan alleen vluchten als hij haar helpt en hij helpt haar alleen als hij bij aankomst in New York zijn baan mag redden door de primeur van de teruggevonden erfgename aan de krant te verkopen.

Cynisch spant Gable een waslijn tussen de uit elkaar geschoven bedden van hun lits jumeaux. ,,Ik heb wat privacy nodig als ik ga slapen.'' Ze hoeft niet bang te zijn, bedoelt hij eigenlijk, toch nog een heer. Deze `Walls of Jericho' zullen haar beschermen tegen vreemde blikken. Nou ja, niet helemaal de muren van Jericho, ,,maybe not as thick as the ones that Joshua blew down with his trumpet'', voegt hij er dubbelzinnig aan toe. Maar nogmaals geruststellend: ,,You see, uh, I have no trumpet.''

En hij geeft haar zijn pyjama.

Als zij aarzelt die aan te trekken, gooit hij het over een andere boeg. Hij begint zich uit te kleden, onderwijl orerend over de psychologische conclusies die je zou kunnen trekken uit de volgorde waarin een man zijn kleren uittrekt. Hij had eens een man gekend, zegt hij, die tot het laatste toe zijn hoed (!) ophield. Hoe dan ook, híj is heel normaal: jas, das, overhemd. Geen klassiek onderhemd voor onze held. En ja, toen de broek. ,,There's where I'm different'' Maar toen was – what's in a name? – Colbert al naar haar kant van de muur gevlucht, ,,to join the Israelites''.

De verkoop van pyjama's steeg over de hele wereld enorm door het succes van deze film. Maar met de onderhemden leek het gedaan, toen Clark Gable zijn borst ontblootte. It Happened One Night won de vijf belangrijkste Oscars, voor film, regie, scenario en de beide hoofdrollen. Dat zou pas veertig jaar later worden geëvenaard door One Flew Over the Cuckoo's Nest, waarin mensen weer om heel andere redenen de hele dag in pyjama rondlopen.

SEKSUELE REVOLUTIE

De doorbraak van de pyjama na It Happened One Night was niet alleen een modeverschijnsel. Nadat filmster Marlène Dietrich in de jaren twintig de flodderpantalon voor vrouwen populair had gemaakt (ook wel `pajama suits' geheten, vanwege het slanke, elegant-slobberende silhouet), kregen de dames dankzij Claudette Colbert nu ook in de slaapkamer de broek aan. En dat decennia voor de seksuele revolutie!

De pyjama voor vrouwen werd een symbool voor emancipatie. Niet voor niets mag Doris Day, de ster van talloze `bedroom farces' waarin in de jaren vijftig de strijd tussen de seksen veelvuldig werd beslecht, als werkneemster van de Sleeptite Pajama Factory het voortouw nemen voor betere arbeidsomstandigheden in The Pajama Game uit 1957. ,,The Pajama Game, is the game I'm in, and I'm proud to be, in the Pajama Game, I love it!'', zong ze. Dat gaat, alweer, al lang niet meer over pyjama's.

Maar ook Doris Day vindt de liefde als obstakel voor haar sociale idealen op haar weg.

Wat dat betreft had Bridget Jones het nog niet eens zo slecht bekeken, vol zalig zelfmedelijden onder de dennenboom.

KERSTCADEAU

Volgens Faith Popcorn, een Amerikaanse trendwatcher, is de pyjama `weer' helemaal terug dit jaar. Dat voorspelde ze overigens al drie keer eerder. Eerst toen `nestelen' de grote trend was: de pyjama als dagkleding (`day-wear') – denk maar aan de populariteit van het joggingpak. Toen kwam daarna het `cocoonen' met de `kasjmier pyjama' als `never-going-any-wear'. En nu, aan het begin van een nieuw millennium vallen we terug in het stadium van `caveing', waarin mensen zich nog verder in hun hol terugtrekken en hun eigen sokken breien. Om die pyjama's, nog steeds het favoriete kerstcadeautje, in te stoppen natuurlijk.

Of zou het gewoon aan de tijd van het jaar liggen? Lekker in pyjama onder de dekens een winterslaap houden? Of een film in de thuisbioscoop bekijken. It Happened One Night bijvoorbeeld.

Morgen hou ik die pyjama maar aan.

    • Dana Linssen