Oppervlaktewater bevat cocktail van medicijnen

In de helft van alle watermonsters die ze verzamelden in onder meer de Rijn, de Maas, het Ketelmeer, de Lunterse beek en de Kromme Rijn, vonden onderzoekers van RIZA en KIWA actieve bestanddelen van geneesmiddelen, waaronder röntgencontrastmiddelen, pijnstillers, anti-epileptica, bèta-blokkers, verdovingsmiddelen en antibiotica. Ook in drinkwatermonsters troffen de onderzoekers medicijnen aan, maar de concentraties daarvan zijn zo laag dat zelfs na levenslange blootstelling de inname amper vijf procent is van één dagelijkse, therapeutische dosis (H2O, nov).

Het onderzoek is een vervolg op een advies van de Gezondheidsraad uit 2001, waarin zij ervoor pleit om medicijnen in het milieu dezelfde aandacht te geven als bestrijdingsmiddelen. Morsende fabrikanten en plassende patiënten zijn de belangrijkste bronnen van geneesmiddelen in afvalwater, dat via een rioolwaterzuivering op het oppervlaktewater wordt geloosd. De zuivering haalt ruim vijfennegentig procent van de pijnstillers en tien tot tachtig procent van de anti-epileptica, bèta-blokkers en cholesterolverlagers uit het afvalwater. Maar van de antibiotica passeert meer dan driekwart ongehinderd en van de röntgencontrastmiddelen zo'n negentig procent.

De nu in het oppervlaktewater gemeten hoeveelheden zijn overigens duizend keer te laag om acute effecten bij waterorganismen te kunnen veroorzaken. Maar omdat weinig bekend is over het effect van langdurige blootstelling aan lage doses van deze geneesmiddelen-cocktail, sluiten de onderzoekers niet uit dat bij waterorganismen chronische effecten kunnen optreden, zoals een verstoring van het hormoon- en immuunsysteem of resistentie-ontwikkeling.

Omdat er geen wettelijke normen zijn voor geneesmiddelen in drinkwater, bekeken de onderzoekers hoeveel iemand er van binnenkrijgt als hij zeventig jaar lang dagelijks twee liter van dit water zou drinken. Voor het anti-epilepticum carbamazepine bleek de berekende inname 4,6 milligram, nog geen vijf procent van één dagelijkse, therapeutische dosis van minimaal 100 milligram. De onderzoekers concluderen daarom dat geneesmiddelen in het drinkwater momenteel geen gevaar voor de gezondheid vormen, maar vinden de aanwezigheid er van in drinkwaterbronnen tóch ongewenst. In een in H2O afgedrukte reactie vraagt de drinkwatersector om overheidsmaatregelen zoals het gescheiden afvoeren van ontlasting uit ziekenhuizen en het stoppen met lozen van ongezuiverd rioolwater.