Ontdekking van het jaar 2003 nu al in twijfel getrokken

Het tijdschrift Science heeft de zogeheten donkere energie uitgeroepen tot de ontdekking van het jaar 2003. Donkere energie wordt verantwoordelijk gehouden voor de waargenomen versnelde uitdijing van het heelal. Vooral het nauwkeurig in kaart brengen door de Wilkinson Microwave Anisotrpy Probe (WMAP) van de alom tegenwoordige kosmische achtergrondstraling in het heelal, een relict van de Oerknal, heeft veel astronomen overtuigd van de realiteit van de donkere energie (Science, 19 dec.).

Nummer twee in de Science-top tien betreft onderzoek naar genen die betrokken zijn bij de erfelijke aanleg voor schizofrenie, depressies en andere mentale aandoeningen; op drie staat onderzoek naar klimaatverandering. Verder op de lijst: onderzoek naar de impact van RNA op de werking van de cel, het inzoomen op individuele moleculen in de cel, een beter begrip van gamma ray bursts (de krachtigste energieuitbarstingen in de kosmos), de ontwikkeling van embryonale stamcellen tot zaad- of eicellen en de bouw van `linkshandige' materialen die licht `de verkeerde kant op' breken.

Pikant is dat de nummer één in de top tien, de donkere energie, inmiddels door astrofysici in twijfel is getrokken. Waar Science schrijft dat een slepende discussie van tientallen jaren over de aard van het heelal door de WMAP-waarnemingen van afgelopen februari in het voordeel van de realiteit van donkere materie is beslecht, lijken röntgenwaarnemingen aan acht zeer ver verwijderde sterrenstelsels, op afstanden tot 10 miljard lichtjaar, andere taal te spreken. De opnamen zijn gemaakt met de Europese röntgensatelliet XMM; een publicatie in Astronomy and astrophysics is in aantocht. Op basis van de XMM-waarnemingen komen David Lumb en collega's, verbonden aan het Europese centrum voor ruimteonderzoek ESTEC (Noordwijk), en een Franse groep tot de conclusie dat de dichtheid aan sterrenstelsels in het vroege heelal groter is dan tot nu toe gedacht. Die extra materie zet, aldus de Europese astrofysici, de noodzaak van het bestaan van donkere materie op losse schroeven.

    • Dirk van Delft