NMa ploegt door, ondanks felle kritiek

Toezichthouder NMa deelde gisteren ongekend forse boetes uit aan bouwbedrijven. Dat lijkt daadkrachtig, maar niet iedereen was enthousiast. ,,De NMa toonde zich een onbetrouwbare partner.'

Het vuurwerk van de NMa klinkt dit jaar vroeg. In 2002 was het pas op 30 december toen de mobiele telecombranche een recordboete van 88 miljoen euro kreeg. De aanbieders van mobiele telefonie hadden onderling onwettige afspraken gemaakt. Het NMa-record van dit jaar viel de negentiende december al. Toen maakte de toezichthouder op eerlijke concurrentie in het bedrijfsleven de eerste golf van boetes van de bouwsector bekend: 100,8 miljoen.

De hoogste boete tot nu toe van de kartelautoriteit, die op 1 januari haar zesde verjaardag viert. De 22 bouwbedrijven hebben zich volgens de NMa schuldig gemaakt aan het maken van prijsafspraken over uit te voeren bouwprojecten, overeenkomsten over marktverdeling en verboden aanbestedingsafspraken. ,,Zeer ernstige overtredingen van de wet', oordeelt de NMa. ,,Door de verboden afspraken is de concurrentie ernstig gefrusteerd en zijn opdrachtgevers benadeeld.'

De NMa, was dat niet de organisatie die – vorig jaar december – bij de presentatie van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie naar de bouw het verwijt kreeg ,,een onbetrouwbaar partner' te zijn (woorden van toenmalig minister Kamp van VROM)? Zei de enquêtecommissie zelf niet ook dat de NMa ,,duidelijk was tekortgeschoten' omdat een tipgever over bouwfraude in de installatiebranche door een verkeerde NMa-werknemer was teruggebeld, waardoor de informatie niet bij de onderzoekers terechtkwam?

,,Wat we toen deden?', zegt een NMa-woordvoerder. ,,We zijn gewoon doorgegaan met ons werk.' Met resultaat. De eerder geopende tiplijn en beschikbaar gemaakte standaard-formulieren voor het melden van eventuele fraude, leverden informatie op. Net zoals de invallen bij bouwbedrijven, naar nu blijkt bij 85 vestigingen van bouwbedrijven in heel het land. Bij vrijwel al deze invallen werden bouwwerknemers gehoord. De NMa zette dertig man op de bouw.

De kritiek verstomde niet. Wanneer de NMa het vermoeden heeft dat bouwbedrijven de Mededingingswet heeft overtreden, maakt ze dit bekend. `Rapport opmaken', heet dit officieel. Het mag, maar nadeel voor de bouwers over wie in zo'n rapport gesproken wordt, is wel dat hen in dat stadium nog niet om commentaar gevraagd is. Onnodige imagoschade, klagen zij.

Net als de NMa maken ook de politiek zich niet druk over de klachten. Sterker nog: in twee debatten die deze zomer gevoerd werden, gaf staatssecretaris Wijn al aan dat de handhavingsbevoegdheden van de NMa binnenkort uitgebreid zullen worden.

Voorbeeld: het moet de NMa eenvoudiger worden gemaakt met een machtiging woningen te betreden. Tijdens de bouwfraude-onderzoeken naar KWS, een dochteronderneming van een van Nederlands grootste bouwers VolkerWessels, bleek dat een schaduwadministratie in de privé-woning van een KWS-bestuurder werd bewaard. De NMa kon, mócht, hier niet bij. Ook tegen bestuurders zelf moeten sancties getroffen kunnen worden. En ten slotte: de boetes voor het niet-meewerken aan NMa-onderzoek moeten worden verhoogd. Nu bedragen die nog 4.500 euro per overtreding. Deze werden dertien keer opgelegd aan de bedrijven die gisteren beboet werden.

Niet alleen de Nederlandse Mededingingsautoriteit en de parlementaire enquêtecommissie deden onderzoek naar de sector. Ook justitie zocht naar wetsovertredingen. Afgelopen week kwamen hiervan de eerste bevindingen naar buiten. Vier bouwbedrijven (die allen ook door de NMa zijn beboet) worden vervolgd, evenals twaalf werknemers. In januari mogen nog eens de zestig gemeenten mee gaan doen die zich benadeeld voelen door de bouwbedrijven. De gemeenten denken dat bouwers de prijzen stelselmatig hebben verhoogd. De gemeenten gaan dat geld via de rechter terugeisen.

De grootste kritiek vanuit de bouwsector kreeg de NMa toen zij via minister Kamp bekend maakte dat het illegale vooroverleg tussen bouwbedrijven nog voortgezet werd. Kamp zei dat de NMa hiervoor bewijs had, bouwondernemingen (met uitzondering van Heijmans) spraken hem tegen.

Wat blijkt er uit de boetes van de NMa van gisteren? De kleinere bouwers Aannemingsbedrijf De Groot en Floris Aannemingsmaatschappij blijken strafvermindering te hebben gekregen, respectievelijk 70 procent en 25 procent. Zij hebben gebruik gemaakt van de clementieregeling en hebben vrijwillig volledige openheid van zaken gegeven over een klein bouwproject in Amsterdam-Noord. De Groot en Floris waren betrokken bij vooroverleg eind vorig jaar. De bouwers onderschrijven daarmee NMa's bewering dat niet alle bedrijven de bouwfraude definitief achter zich hebben gelaten. Steun voor de NMa uit onverwachte hoek.

Dit is het tweede deel uit een korte serie over de bouw een jaar na de parlementaire enquête. Het eerste deel is na te lezen op www.nrc.nl

Gerectificeerd

NMa

In het artikel NMa ploegt door, ondanks felle kritiek (20 december, pagina 2) staat dat toenmalig minister Kamp (VROM) mededingingsautoriteit NMa eind 2002 `een onbetrouwbaar partner' heeft genoemd. Dit verwijt betrof niet de NMa, maar de bouwsector.

    • Freek Staps