Met een glittertruitje het IJsselmeer op

Mensen jakkeren op koopavond door het winkelcentrum, op de valreep op zoek naar cadeautjes of kerstkleding. Heerlijk die feestdagen, maar jammer dat het zoveel geregel met zich meebrengt.

,Ik heb nog even een kerstboom geregeld, altijd sfeerverhogend'', zegt Jan van den Wildenberg. ,,Zo'n echte boom ruikt altijd lekker, maar hij moet wel snel weer weg want ik heb geen zin in al die naalden door m'n huis.''

Van den Wildenberg woont sinds tien jaar in Finland. Bellend vanuit een ,,lokale Bijenkorf'' in Helsinki vertelt hij over zijn drukke programma voor de komende week. Op eerste kerstdag vliegt hij om zeven uur 's ochtends naar Nederland om bij zijn moeder op bezoek te gaan. De afgelopen jaren vloog hij na kerst direct weer terug, maar dit jaar is hij getuige bij een bruiloft die gepland is op 30 december. Op oudejaarsdag vliegt hij weer naar Finland, waar hij om kwart voor elf 's avonds arriveert om oud en nieuw te vieren met zijn Finse vrienden. Hij sluit niet uit dat hij tussen kerst en oud en nieuw nog even op en neer moet naar Moskou voor zijn werk.

Van den Wildenberg heeft veel contact met zijn moeder, hij vindt het ook geen `verplichting' om bij haar langs te gaan met kerst. ,,Absoluut niet!'' Hij voelt zich niet opgejaagd door de feestdagen. ,,Mensen laten zich gek maken. Je moet gewoon doen wat je zelf wil. Tuurlijk brengt het wel wat met zich mee. Maar je moet er nuchter tegenover staan.'' Hij voorziet wel dat hij zijn speech als getuige zal moeten improviseren.

Kerstmis wordt minder commercieel, maar ook minder leuk. Deze conclusie trok onderzoeksbureau NFO Trendbox op basis van een steekproef van 500 personen. Het feest brengt te veel familieverplichtingen met zich mee, vindt eenderde van de ondervraagden. En de helft vindt het doen van kerstinkopen een hoop gedoe.

Helen Meijer begrijpt niet waarom mensen het altijd tot het laatste moment laten aankomen. Goed plannen voorkomt veel ellende, zegt ze. Ze is 74 en toen ze nog aan Sinterklaas deed kocht ze de cadeautjes al eind oktober. De voorbereidingen voor het kerstfeest vinden al in november plaats. ,,Ik heb geen stress, ik kan met gemak een been breken. Maar als je het allemaal op de laatste week laat aankomen dan word je gek.''

Ze snapt ook niet waarom mensen elk jaar weer van die ,,gekke dingen eten die ze zelf niet lekker vinden''. In bladen staan kerstrecepten waar je volgens haar de zenuwen van krijgt. ,,Het is peperduur en je moet twee of drie dagen in de keuken staan. Daar heeft niemand zin in.'' Een simpele maaltijd is net zo lekker en goed organiseren zorgt voor rust. ,,Dan zit je er niet als een duf konijn bij.'' Waar ze zich in deze tijd erg aan stoort is de kerstdrukte in de winkels. Die zijn te ontlopen, door in januari al de kerstkleding te kopen. ,,Dan heb je dat al in huis, en nog voor de helft van de prijs ook!''

Het lijkt wel of de mensen in de periode voor kerst extra gejaagd door de winkelstraat lopen. Een moment van rust wordt nauwelijks genomen, iedereen jakkert door. In het centrum van Den Haag klinkt prachtig meerstemmig gezang, galmend door de overdekte winkelstraat De Passage. Het is donderdagavond, koopavond, kwart voor negen. De winkels gaan bijna dicht. Het Leids Studenten Koor & Orkest Collegium Musicum brengt klassieke christmas carols ten gehore, maar slechts een handjevol mensen neemt de tijd om even te luisteren.

Het koor, bestaande uit vijftien studenten, treedt dezer dagen in de hele Randstad op. Hierdoor komt dirigent Otto Gradstein nauwelijks toe aan het plannen van de kerstdagen. Met zijn vriendin heeft hij al wel wat afspraken gemaakt. De ouders van Gradstein (25) zijn gescheiden, zijn vader woont in Duitsland. Allereerst moet hij een keuze maken om in Nederland te blijven of zijn vader te bezoeken. Het wordt Nederland dit jaar. Eerste kerstdag naar zijn moeder, tweede kerstdag naar haar moeder.

Gradstein wil tussen kerst en oud en nieuw ook nog even weg met zijn vriendin, maar hij realiseert zich dat dat misschien niet meer gaat lukken. Er is nog niets geboekt. ,,Tja. We maken altijd ruzie over de vakantie'', lacht hij.

Op tijd erbij zijn. Dat is elk jaar weer het devies voor kerst. ,,Er zijn altijd mensen die denken dat ze één dag voor kerst nog een hele schaal met vlees kunnen halen'', zegt Raffaele Massaro, bedrijfsleider van slagerij en traiteur Dungelmann in Den Haag. Meestal is er wel een mouw aan te passen, maar de spoeling wordt wel dunner naarmate kerst nadert, waarschuwt hij. ,,Kalkoenen van tweeënhalve kilo zijn altijd snel op, want die wil iedereen hebben omdat die lekker klein zijn.'' De dag voor kerst is het lopende-bandwerk, dan worden alle bestellingen afgehaald. Dat gaat bijna altijd zonder problemen zegt Massaro, op een schrijnend voorbeeld van vorig jaar na. Eén bestelling bleef op 24 december achter bij Dungelmann.

Niet iedereen heeft zin in de feestdagen met zijn verplichte familiebezoeken en gemaakte gezelligheid. Daar is makkelijk aan te ontkomen, stelt Rita Austmann. Ze bezoekt alleen mensen die ze wil bezoeken. Het eten houdt ze simpel: ,,Ik maak geen maaltijden klaar, ik eet gewoon een broodje met rauwkost, ei en wortel - ik ben vegetariër.'' Kerst heeft voor haar geen religieuze betekenis. ,,Jezus zou een kind zijn van Maria en Jozef, maar Jozef had Maria met geen vinger, laat staan met iets anders, aangeraakt. En Jezus moet dan door God zijn verwekt? Hou toch op!''

Singles die opzien tegen de eenzaamheid van kerst kunnen gaan varen. Bontekoe Reizen organiseert zeiltochten voor alleengaanden, met kerst heeft de organisatie twee boten op het IJsselmeer. Voor 285 euro, volpension, kunnen mensen mee, dit jaar zijn er ongeveer 50 aanmeldingen.

De zeilers hebben vaak geen zin in het gezeur met familie op kerst, zegt organisator Anita Meijerink. De vijfdaagse zeiltocht is niet bedoeld om de kerst te negeren. De deelnemers krijgen aan boord een kerstdiner van vier gangen. ,,De mensen hoeven niet in gala aan te schuiven, maar een glittertruitje of een kerststropdas zou natuurlijk wel kunnen.''

Mensen die helemaal nergens zin in hebben, kunnen altijd nog ,,het dorp Nederland'' verlaten, zoals Sipke Westveen het zegt. ,,Ik ben blij met mijn vrije dagen, maar al dat gedoe er omheen zegt me totaal niets. Het is totale gekte.'' Westveen (49) brengt kerst vaak in het buitenland door. ,,Vorig jaar was ik in Parijs, op de grens van de Arabische en de Chinese wijk. Die doen allebei niet aan kerst en dat was wel zo makkelijk. De winkels waren gewoon open. En tweede kerstdag kennen ze niet in Frankrijk. 's Ochtends vroeg kwam gewoon de vuilnisman langs.''