Kosten centraal bij beleggingsfonds

Een recordboete in Amerika. Lagere kosten in Nederland. Ook deze week stonden de beleggingsfondsen weer volop in de belangstelling.

Wie maandelijks een vast bedrag naar een van de beleggingsfondsen van de Postbank overmaakt, hoeft voortaan de gebruikelijke transactiekosten van 0,3 procent niet meer te betalen. Een paar dagen eerder kwam Robeco ook al met een profijtelijke mededeling: enkele tientallen beleggingsfondsen verhuizen van Nederland naar Luxemburg waardoor de kosten veel inzichtelijker worden: de zogeheten spread (meer betalen dan de koers bij instappen, minder krijgen bij uitstappen) bij die fondsen wordt afgeschaft. Juist die spread zorgt door zijn complexe en wisselende omvang voor ondoorzichtigheid.

Positieve berichten van Postbank en Robeco die op een moment komen dat beleggingsfondsen de nodige tegenwind te verduren hebben. Vooral in de Verenigde Staten, waar zelfs frauduleuze praktijken aan de kaak worden gesteld. Een Amerikaans beleggingsfonds dat zijn klanten had benadeeld kreeg donderdag nog een boete van maar liefst 600 miljoen dollar.

Ook in Nederland zijn de kosten een issue geworden, zonder dat van fraude sprake is: op grond van `signalen' uit de markt is de financiële toezichthouder AFM een onderzoek begonnen naar de kostenstructuur. En met name naar het gebrek aan transparantie.

Wie geld steekt in een beleggingsfonds moet kosten betalen: kosten die normaal gesproken in de financiële bijsluiter – te lezen via de website van de financiële instelling – worden gemeld. Bijvoorbeeld bij het Postbank Beleggingsfonds (aandelen, obligaties) geldt een beheerloon van jaarlijks 1,06 procent. De transactiekosten (voor eenmalige stortingen) bedragen 0,4 procent en dan volgt nog de genoemde spread: bij opslag (aankoop) is die maximaal 2,5 procent, bij afslag 1,5 procent. Dat betekent in de praktijk dat een belegger bij binnenkomst maximaal 2,5 procent extra betaalt, boven de beurswaarde van de effecten die het beleggingsfonds vormen.

,,Ik heb altijd grote moeite om mijn collega's in Amerika uit te leggen wat die spread betekent'', zegt Freddy van Mulligen, hoofd research van onderzoeksbureau Morningstar. Die extra kosten bij toe- en uittreding hebben alles te maken met het feit dat zogeheten open beleggingsfondsen een verplichte beursnotering in Nederland hebben. En zouden deze kosten ontbreken, dan zou het beleggingsfonds mogelijkerwijs een speelbal kunnen worden van beleggers die willen profiteren van het tijdelijke verschil tussen enerzijds de koers van het beleggingsfonds en anderzijds de koersen van onderliggende waarde.

Het voordeel van een beursnotering is dat de aandelen van beleggingsfondsen gedurende de gehele dag kunnen worden verhandeld: nadeel is wel weer dat de uitgifte van nieuwe aandelen onderworpen worden aan een kapitaalbelasting van 0,55 procent. In Luxemberg, waar Robeco 39 fondsen heen verhuist, is dat 0,05 procent. Bekende fondsen Robeco als Rolinco behouden echter hun beursnotering in Amsterdam.

Om de kosten voor de belegger zo inzichtelijk mogelijk te maken moeten beleggingsfondsen in hun financiële bijsluiter een staatje opnemen met daarin een overzicht van alle heffingen. Al met al tikken die aardig aan. Wie bij een marktrendement van 4 procent 1.000 euro in het Postbank Beleggingsfonds steekt heeft na 1 jaar nog 981 euro over. Bij het fonds Robeco ligt dat op 979 euro (zie tabel).

Ter verzachting van dit toch wel schokkende gegeven: in dit voorbeeld in de bijsluiter gaat men (verplicht) van de maximale kosten uit. Veelal valt de spread lager uit. En door de termijn van 1 jaar drukken de kosten relatief zwaar. Maar ook over twintig jaar zijn de kosten niet mals: wie 1.000 euro voor 4 procent op een spaarrekening zet heeft na die periode bijna 2.200 euro in handen. Hetzelfde rendement via een beleggingsfonds levert volgens de bijsluiter 1.661 (Robeco) of 1.700 (Postbank) euro op. Doel van die fondsen is natuurlijk om hoger te scoren dan de spaarrente (zie `historie' in tabel).

Met de stap van de Postbank om de transactiekosten naar nul te brengen zegt de bank niet in te willen spelen op de huidige discussie over beleggingsfondsen. Volgens een woordvoerder wil de bank – door vaste periodieke stortingen gratis te maken – op de voordelen wijzen van het zogeheten middelen. Wie bijvoorbeeld maandelijks geld stort in een beleggingsfonds loopt niet de kans om al zijn geld in één keer op het hoogte- of dieptepunt van de markt te beleggen.

Van Mulligen van Morningstar noemt de stap van Postbank opmerkelijk. ,,In de Verenigde Staten zie je juist de beweging dat transactiekosten hoger worden, in ruil voor minder transparante kosten.''