Kabinet ongeschonden ondanks `dualisme'

Politiek was weer spannend, het afgelopen jaar, vinden coalitiegenoten CDA, VVD en D66. Want het `dualisme' tussen regering en de Kamer is terug – dualisme zonder al te grote brokken dan.

Delft moet alsnog een spoortunnel krijgen, gemeenten hoeven uitgeproceerde asielzoekers tot februari niet op straat te zetten, en de regering mag de Tweede Kamer niet tot extra bezuinigingen dwingen. Dat zijn de aanpassingen van het kabinetsbeleid de de Tweede Kamer deze week, aan het eind van het eerste begrotingsseizoen van Balkenende II, heeft gedaan. Tegen de zin van de betrokken ministers.

Voor de fractieleiders Verhagen (CDA), Van Aartsen (VVD) en Dittrich (D66) geldt het bewijs dat het weer spannend is in Den Haag. Anders gezegd: dat het dualisme tussen regering en parlement is toegenomen. De Kamer loopt niet meer, zoals onder Paars II, aan de leiband van de regering, zeggen zij. Integendeel, vaak was het de laatste maanden een lid van een regeringspartij dat het initiatief nam tot kritiek.

Toch wijzen de cijfers uit dat het kabinet zijn eerste begrotingsseizoen met betrekkelijk gemak heeft doorstaan. De 14 ministers en hun staatssecretarissen kregen instemming van de Kamer met nagenoeg het hele recordbedrag aan bezuinigingen dat zij zich hadden voorgenomen: 11 miljard euro op alle begrotingen samen. De Kamer paste niet meer dan een kleine 200 miljoen euro aan, minder dan een vijftigste van alle bezuinigingen. En dat was het, het `dualisme zonder brokken'.

Premier Balkenende toonde zich gisteren na de laatste ministerraad van dit jaar dan ook tevreden met de afloop van het `begrotingsrondje'. ,,We hebben de nodige kritiek gehad op de plannen die we met prinsjesdag presenteerden, maar we hebben gedaan wat nodig is'', zei hij.

Hoe anders leken de vooruitzichten begin oktober. Toen ging weliswaar een meerderheid van de Kamer al in grote lijnen akkoord met het bezuinigingspakket, maar ook binnen het kabinet was de verwachting dat ,,de clash met de samenleving'' nog moest komen. Het bleef echter bij kleine groepjes demonstranten en een serie offensieven van belangengroepen. Van een massale tegenbeweging, zoals aangekondigd door FNV-voorzitter Lodewijk de Waal, was geen sprake. Want De Waal – en andere vakbondslieden – vonden het toch beter een loonakkoord met het kabinet te sluiten.

Daarna lukte het de oppositie in de Kamer niet meer succes te boeken met haar verzet tegen de ingrepen in de sociale zekerheid. Het bleef bij een kansloze motie van afkeuring tegen premier Balkenende. Ondertussen trok de coalitie het initiatief naar zich toe. Het CDA trachtte in de Kamer een sociaal gezicht te tonen door aan te dringen op verzachtende maatregelen voor chronisch zieken. De doelen werden bereikt met hulp van het kabinet, zonder zaken te doen met de oppositie. De prijs die het CDA betaalde voor die variant op dualisme was dat de partij voortdurend onder vuur lag van de oppositie.

De VVD gebruikte het dualisme vooral om het debat te beheersen. De liberalen keerden onder fractieleider Van Aartsen terug naar de tijd van Bolkestein, die ten tijde van Paars I gold als de scherpste criticus van het `eigen' kabinet. Nu groeide naast Van Aartsen vooral nieuwkomer Hirsi Ali uit tot boegbeeld van het nieuwe liberale geluid – met kritiek op vooral de ministers van Ontwikkelingssamenwerking (Van Ardenne) en Onderwijs (Van der Hoeven).

De coalitie lijkt vooralsnog te profiteren van de vuistregel dat enig onderling geruzie goed is voor het politieke profiel van de regeringspartijen. De prijs wordt voorlopig vooral door bewindslieden betaald. Zo dwongen CDA en VVD – met steun van de LPF – minister Peijs (Verkeer, CDA) om geld uit te trekken voor een proef met dubbeldeks-snelwegen. En minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) kreeg ook van zijn eigen partij veel kritiek en moest als enige al een wetsvoorstel (over ouderenbeleid) voorlopig in zijn geheel intrekken.

Het sociale gezicht van het CDA lijkt tot nu toe de meest gevoelige plek in het kabinet. Dat merkte ook premier Balkenende. Hij werd eerder deze maand door zorgverzekeraar Azivo letterlijk in zijn hemd afgebeeld, met daarbij de tekst `Wie de gezondheidszorg uitkleedt, staat zelf in zijn hemd'. Vandaag zou in een aantal kranten een nieuwe getructe foto van de premier verschijnen, deze keer afgebeeld als chirurg aan de snijtafel. Zijn woordvoerder, RVD-baas Brouwers, zei vergoeilijkend dat ,,aan de snijtafels toch ook vele levens zijn gered''.

    • Egbert Kalse
    • René Moerland