Japanse politici redden jeugd, en zichzelf

Netjes belde de 14-jarige jongen afgelopen maandagmiddag na zijn daad de politie: ,,Ik heb m'n zusje vermoord.'' Toegesnelde agenten vonden in de woonkamer een zwaargewond twaalfjarig meisje. Dood was ze niet. ,,Met een ijzeren pijp heb ik een aantal keer op haar hoofd geslagen'', vertelde de jongen. De aanleiding was simpel. Hij had thuis op internet een website over moordzaken bekeken. ,,Ik wilde iemand slaan, maakte niet uit wie'', aldus de jongen volgens mediaberichten.

Veroorzaakt het internet misdaad? Op het net zelf wordt zo'n verband onmiddellijk geridiculiseerd. Als oorzaak en gevolg zo simpel liggen is een radicale strafmaatregel voor de jongen zo bedacht: toon hem een site over zelfmoord en de zaak is opgelost, zo concludeert een anonymus op het populaire bulletin board `2 Channel' waar het incident onmiddellijk resulteerde in een aparte lijst met honderden inzendingen.

De Japanstalige website die de jongen bekeek (http://profiler.hp.infoseek.co.jp); bevat uitgebreide documentatie over beroemde moordzaken in binnen- en buitenland. Ook jeugdcriminaliteit uit de periode vóór het internet, zoals de zaak van het `meisje in beton'. Eind jaren tachtig ontvoerden een aantal 17-jarigen een scholiere, mishandelden en verkrachtten haar een maand lang en goten uiteindelijk haar lijk in beton. Het meest verbazingwekkende is dat dit alles gebeurde in het ouderlijk huis van een van de jongens.

De eigenaar van deze site voelde zich verplicht onmiddellijk een bericht te plaatsen nadat hij op deze wijze in het nieuws kwam. De werkelijke motieven van de jongen zijn onbekend, stelt hij, en hij is als beheerder van de site op geen enkele wijze verantwoordelijk. Hij zegt zich geen illusies te maken over enige `maatschappelijke bijdrage' van zijn site, maar meent tevens dat hij de samenleving geen schade aandoet.

Het is de vraag of de Japanse regering er ook zo over denkt. Al geruime tijd speelt de regerende Liberaal Democratische Partij (LDP) met omstreden wetsvoorstellen waarmee de overheid een dergelijke site onmiddellijk zou kunnen sluiten. De voorstellen luisteren naar namen als Basiswet voor Maatregelen tegen Schadelijke Maatschappelijke Omgeving voor Jongeren en Basiswet voor een Gezonde Opvoeding van Jongeren.

,,Dezer dagen verspreiden televisie, tijdschriften en internet al te veel schadelijke informatie'', schreef parlementslid Shigehiko Okuyama afgelopen zomer, ,,maar als we vragen om aanpassing, botsen we steeds tegen de muur van persvrijheid of vrijheid van meningsuiting, zodat we niets fundamenteels kunnen verbeteren.'' Deze aandacht van de overheid is nodig omdat ouders zelfvertrouwen in de opvoeding hebben verloren in het huidige kinderarme tijdperk en de samenleving als geheel geen oog meer heeft voor kinderen, meent Okuyama.

Critici spreken daarentegen over muilkorfwetten. De LDP probeert al enkele jaren de media aan banden te leggen via voorstellen die op het eerste gezicht slechts lijken voort te komen uit gezond verstand. Naast het `beschermen van jongeren' heeft men eveneens de `bescherming van privé-informatie' en `bescherming van slachtoffers van misdrijven' opgepakt voor rigoureuze voorstellen die het werk van de media ernstig beperken. Zo bleek het wetsvoorstel ter bescherming van privé-informatie uitstekend te gebruiken om te voorkomen dat journalisten corruptie van politici achterhalen.

Het is dan ook de vraag waar politici de morele autoriteit vandaan willen halen om kinderen op hun manieren te wijzen. Zei afgelopen zomer bijvoorbeeld een LDP-politicus niet dat verkrachters eigenlijk gewoon ,,gezonde jongens'' zijn? Slechts enkele weken zijn voorbij sinds de laatste verkiezingen en de eerste kersverse LDP-parlementariër is alweer gearresteerd wegens het kopen van stemmen. De arrestatie van een politicus is in dit land een regelmatig voorkomende zaak, hetgeen overigens niet wil zeggen dat de politie zelf zoveel beter bekend staat.

Desondanks wil de LDP, zoals de federatie van particuliere zendgemachtigden afgelopen zomer in een protestbrief schreef, ,,interveniëren in de normen en waarden van de bevolking''. Als de regering haar zin krijgt worden media ,,geheel onder overheidstoezicht gesteld'', schreef de federatie. Velerlei mediaorganisaties hebben zich de afgelopen jaren blauw geschreven aan protestbrieven tegen alle muilkorfwetsvoorstellen.

Een anonieme cynicus op `2 Channel' ziet achter de schermen een geheel ander motief dan de brave bescherming van `normen en waarden'. Hij wijst op de banden tussen politici en de maffia en suggereert dat men bezig is weer een nieuw koninkrijk aan winstgevende belangen op te bouwen. Want als toezicht op internet en andere informatie een overheidstaak wordt zal iemand zich er toch mee moeten gaan belasten.

Mogelijk speelt deze controverse tussen media en politiek ook een rol in het feit dat het laatste incident slechts weinig aandacht heeft gekregen in de landelijke kranten. Was de eigenaar van de website al te voorbarig met zijn verklaring dat hij geen verantwoordelijkheid draagt? Niemand in de media heeft nog geroepen dat het een schandaal is dat internet een jongen op het idee van moord zou hebben gebracht.