`Huidige integratiedebat is gevaarlijk'

De anti-islam stemming in Nederland dreigt uit te lopen op verregaande polarisatie van de samenleving, vreest Hans Dijkstal. ,,Politici moeten zich realiseren wat ze veroorzaken.''

,,De toon en de scherpte van het politieke debat over integratie in Nederland werken contraproductief. Niet-westerse allochtonen die voorzichtig toenadering aan het zoeken waren tot de Nederlandse samenleving, sluiten zich nu weer op in de eigen groep. Ze voelen zich bedreigd door de negatieve manier waarop over hun wordt gesproken.'', waarschuwt voormalig VVD-leider en oud-minister van Binnenlandse Zaken Hans Dijkstal. ,,Ook in Nederland is na de elfde september een anti-islam stemming ontstaan. Door moslims te denigreren en te beledigen bereik je niet dat deze mensen zich naar de Nederlandse samenleving richten. Politici en bestuurders behoren dat te weten en als ze het toch doen, word ik argwanend naar hun bijbedoelingen.''

Ruim drie maanden is Dijkstal nu lid van de Commissie PAVEM (Participatie van Vrouwen uit Etnische Minderheidsgroepen), die in opdracht van ministers De Geus (Sociale Zaken) en Verdonk (Vreemdelingen Zaken en Integratie) de 30 grote gemeenten in Nederland moet opjutten om zich meer te bekommeren om allochtone vrouwen. Die moeten hun huis uit, aan het werk, participeren in de Nederlandse samenleving. Veel van die vrouwen leven nog geïsoleerd.

De gedachte – net als bij ontwikkelingssamenwerking – is dat vrouwen een belangrijke rol spelen bij de emancipatie van de hele groep. Zij voeden kinderen op, geven hen waarden en normen mee en bekommeren zich meer dan de vader om het onderwijs van de kinderen. ,,If you educate a woman, you educate a family'', filosofeerde voorzitter Paul Rosenmöller, oud-voorman van GroenLinks, bij de installatie van de commissie in september. Ook prinses Máxima maakt deel uit van de groep.

,,Vrijwel elke wethouder van de gemeenten waar we inmiddels mee hebben gesproken'', aldus Dijkstal, ,,vertelde ons dat lokale overheden als gevolg van het politieke klimaat grote moeite hebben om allochtone vrouwen te bereiken.'' Zo lukt het gemeenten nauwelijks vrouwen te bewegen mee te doen met projecten om ze uit hun isolement te halen. Reden voor de commissie om zich nu ook te mengen in het politieke en maatschappelijke debat over integratie. Dijkstal: ,,Dat zullen we terughoudend doen. Maar als er dingen gebeuren – of die nu door de regering, gemeenten of politieke partijen worden geïnitieerd – die ons werk ernstig bemoeilijken, dan moeten we daar iets van kunnen zeggen.''

Wat is precies uw kritiek op het integratiedebat?,,De onzorgvuldigheid waarop over minderheden wordt gesproken. Als delen van groepen, bijvoorbeeld Marokkaanse jongeren, worden bedoeld, wordt de hele Marokkaanse gemeenschap gestigmatiseerd. Terwijl er ook Marokkanen zijn die heel goed hun best doen om in Nederland te integreren. Daarnaast leeft vooral bij jongeren de vraag hoe lang dit nog doorgaat. Ik ben hier geboren, ik ben niet eens genaturaliseerd. Hoe lang word ik nog als allochtoon aangemerkt? Politici en bestuurders, mensen met een maatschappelijke verantwoordelijkheid, moeten zich bewust zijn van de effecten van hun uitspraken. Dat gebeurt veel te weinig.''

Uw eigen partij, de VVD, maakt zich daar ook schuldig aan.

,,Het is breder dan de VVD. In het algemeen is populisme in de Nederlandse politiek sterk in opkomst. Als gevestigde politieke partijen zich daar van gaan bedienen, is dat volgens mij een teken van onmacht. Dan ontstaat een sfeer zoals in Rotterdam, waarin je in flinke taal mag spreken over de noodzaak van gedwongen spreiding van kansarme allochtonen. Dat is gevaarlijk. Het roept krachten op die moeilijk te beheersen zijn.''

Hier spreekt angst uit. Pas op, het gaat mis.

,,Willen we ook de komende 20 jaar vreedzaam met elkaar blijven omgaan en rassenrellen als in Engeland of de opkomst van rechts-extremistische groeperingen als in Duitsland voorkomen, dan moet de polarisatie, het tegen elkaar opzetten van allochtonen en autochtonen, door politici en bestuurders stoppen.''

Op wat voor manier?

,,We moeten zuiverder redeneren. Als de grondwet zegt dat er vrijheid van godsdienst is dan betekent dat, dat ook moslims in vrijheid hun geloof, de islam, mogen beleven. Als de woordvoerders van de politieke partijen in de Tweede Kamer, ook van de VVD, dat zouden uitdragen, zouden we al een heel eind verder zijn.''

In hoeverre mag de staat zich met het integratieproces bemoeien?

,,De overheid moet erg terughoudend zijn wat betreft de persoonlijke levenssfeer van mensen. Nu wordt beweerd dat mensen op grond van de scheiding van kerk en staat hun culturele identiteit moeten afleggen. Dat is volstrekte onzin. Geloof en culturele identiteit kun je ook bij katholieken of protestanten niet losknippen. Dat betekent niet dat je je op de vrijheid van godsdienst kunt beroepen als je iets wilt doen dat tegen de wet is. In de jaren tachtig werden homoseksuele leraren geweerd op protestante scholen. Ook toen botsten twee grondrechten. Als compromis hebben we de Wet gelijke behandeling bedacht.''

Zou je in Nederland islamitische hoofddoeken op scholen moeten verbieden, zoals nu in Frankrijk?

,,Nogmaals, de overheid moet zich terughoudend opstellen. Ik zie dan ook niet in waarom die zich zou moeten bemoeien met het dragen van joodse keppeltjes, katholieke kruizen en islamitische hoofddoeken.

``Het heeft die plicht wel als het functioneel is, als bijvoorbeeld de veiligheid van mensen in het geding is. Zo is het bijvoorbeeld gevaarlijk als meisjes hun hoofddoek ophouden tijdens de gymnastieklessen. Daar ligt voor mij voorlopig de grens van de overheidsbemoeienis.''

Pakt prinses Máxima haar werk voor de commissie binnenkort weer op?

,,Ook toen ze de afgelopen maanden thuis was, praatte ze via de vergadertelefoon mee. Ze is zeer gemotiveerd.''

    • Froukje Santing