Hoe Am sterdam de VS verdubbelde

Morgen wordt in de VS de 200ste verjaardag van de aankoop van het enorme grondgebied van Louisiana herdacht. Medegefinancierd vanuit Amsterdam, door de voorloper van zakenbank MeesPierson.

Amsterdam is door de eeuwen heen altijd een belangrijk financieel centrum geweest, maar vandaag wordt in de Verenigde Staten een van de belangrijkste transacties herdacht die ooit vanuit de Nederlandse hoofdstad is geregeld: de zogenoemde Louisiana Purchase. Vandaag is het tweehonderd jaar geleden dat het gebied van Louisiana, de havenstad New Orleans en het totale westelijke stroomgebied van de rivier de Mississipi door Frankrijk werden overgedragen aan de toen nog jonge Verenigde Staten. Tegen betaling van 15 miljoen Amerikaanse dollars, geregeld door banken uit Amsterdam en Londen: Hope & Co — een van de voorlopers van het huidige MeesPierson, en Baring & Co.

Voor Amerikanen is deze Louisiana Purchase een van de hoogtepunten in de nationale geschiedenis. In Europa gaat — behoudens Frankrijk zelf — de gebeurtenis dit jaar vrijwel geruisloos voorbij. En dat terwijl de transactie van een duizelingwekkende omvang was, die ook voor Europa zelf van historisch belang is geweest.

De transactie vond plaats onder verantwoordelijkheid van de Amerikaanse president Jefferson en Napoleon Bonaparte. Spanje, dat boog onder de veroveringsdrift van de Franse generaal, had het gebied nog maar drie jaar eerder aan Frankrijk afgestaan. De Verenigde Staten hadden vooral hun zinnen gezet op de Louisiaanse havenstad New Orleans, omdat de Mississippi, die daar in zee stroomde, van levenbelang was voor de aan- en afvoer van producten via de zee. Spanje frustreerde ondanks toezeggingen die toegang.

Frankrijk, dat dringend geld nodig had voor zijn oorlogsinspanningen in Europa en het bouwen van een overzees imperium in Amerika minder prioriteit gaf, wilde echter ook het achterland van Louisiana, het Louisiana Territorium van de hand doen, waardoor de verkoopprijs steeg van de oorspronkelijk geboden circa 10 miljoen dollar naar 15 miljoen. Het betrekken van het achterland bespaarde de VS een toeëigening die wellicht toch wel zou hebben plaatsgevonden, maar paste meer bij de destijds Frankrijk redelijk welgezinde Jefferson. Op 20 december vond de overdracht van Louisiana plaats.

Het verkochte gebied, bij elkaar 828.000 vierkante mijl (ruim 2 miljoen vierkante kilometer) was enorm. Het verdubbelde destijds de omvang van de Verenigde Staten. Van het huidige oppervlak van de VS maakt het ook nu nog bijna een derde deel uit. Voor 7,5 dollarcent per hectare maakten de VS de weg vrij voor een snelle en ongestoorde expansie naar het Westen. Dertien staten van de huidige VS, van Louisiana tot Montana en van Wyoming tot Iowa, zijn gekerfd uit het destijds door de Fransen verkochte gebied. De in 1804 gestarte Lewis en Clarke-expeditie bracht daarna het woeste gebied in kaart, en drong door tot de noordelijke westkust.

De transactie zelf werd door Hope en Baring geregeld door de uitgifte van obligaties namens de Amerikaanse Treasury met een rente van 6 procent, die overigens tussen 1812 en 1823 alle keurig werden afgelost. Tussentijds betaalden de Amerikanen 8,2 miljoen dollar aan rente. Maar waarom ging dat via Amsterdam en Londen?

Zakenbankiers als de in Amsterdam wonende Schot Henry Hope, vertelt bestuurlid Pim Mol van MeesPierson, waren destijds een onmisbare schakel in de staatsfinanciering. De belastingheffing was gebrekkig, oorlogen kostten een vermogen en wisselende coalities maakten de internationale financiële en economische betrekkingen onzeker. Bankiers als Henry Hope waren de spil in een wereldwijd netwerk van financieringen. De transactie was lucratief voor Hope & co, stelt Mol. In de decennia vóór de transactie maakte de bank een rendement van gemiddeld 6,5 procent op het vermogen, na de Louisiana Purchase zou dat een tijdlang oplopen tot 10 procent.

Hopes goede banden met het Rusland van die tijd kunnen blijken uit het feit dat het vooral dat land was waar de meeste obligaties voor de financiering van de Louisiana Purchase werden verkocht. Zo betaalde Napoleon zijn Europese expansie deels met een transactie van het Amerikaanse land via Amsterdam, het vijandige Londen en via het latere doelwit van zijn veldtochten, Rusland.

De zakenbankiers sponnen er garen bij. Bankier Nathan Rotschild medefinancierde de veldtocht van Wellington tegen Napoleon die uitmondde in de Slag bij Waterloo. De Barings Bank, naast Hope & co de bank die de Louisiana Purchase mogelijk maakte, zou in 1890 bijna ten onder gaan aan financieringen in met name Argentinië. Een dikke eeuw later ging Barings Bank in 1995 alsnog ten onder aan speculaties vanuit Singapore. Dat voorval maakt dat niet alleen Louisiana-financier Hope & co, als voorloper van het huidige MeesPierson, zijn moderne erven in Nederland heeft.

De resten van Barings Bank zijn, na het Singapore-debacle, al bijna tien jaar in handen van de Nederlandse bankverzekeraar ING. MeesPierson, tegenwoordig dochter van Fortis, zorgt er voor dat het Louisiana Purchase Monument in de stad St. Louis komend voorjaar Hollands in de bloemen staat.

    • Maarten Schinkel