Een luxprobleem

Komende maandag is het zover, de kortste dag van het jaar. Dan staat de zon het laagst boven de horizon, krijgen we het minste daglicht en begint de winter. Een verademing voor mensen met een najaarsdepressie of met de gematigder winterblues: de lengte van de dagen neemt weer toe en daarmee het leefplezier.

Werkgevers kunnen ook blij zijn met het passeren van dit dieptepunt. Licht is niet alleen van belang voor het zicht of voor de biologische klok, het activeert ook de intellectuele menselijke functies. Het welzijn van de werknemers is gediend met meer licht.

Wetenschappers pleiten al langer voor het opvoeren van de verlichting in kantoorruimtes. De huidige lichtnormen zijn voornamelijk gebaseerd op het zicht en kennen een wettelijk minimum van 200 lux. Uit lopend promotie-onderzoek van de Technische Universiteit Eindhoven is gebleken dat werknemers in de loop van de dag meer doezelmomenten hebben als het donkerder is. Het wegsukkelen in de middag wordt voor een belangrijk deel aan lichtgebrek geweten. Het aantal doezelmomenten van personen bij 200 lux is een factor 50 groter dan personen die onder 2.000 lux functioneren.

Is het toeval dat de Nederlandse provincies met de laagste productiviteit ook het verst van de evenaar verwijderd liggen?

Licht speelt al langer een belangrijke rol in de gedragswetenschappen, maar dan vooral als afgeleide in een managementtheorie. Harvard-professor Elton Mayo en zijn collega's Dickson en Roethlisberger onderzochten in het interbellum van de vorige eeuw de invloed van verlichting op de arbeidsproductiviteit van werknemers in de Hawthorne-fabrieken in Chicago. Wat bleek: of het licht nu gedempt werd of opgevoerd, de productiviteit ging omhoog. Hetzelfde gold voor variatie van de werkpauzes.

De Hawthorne studies brachten het inzicht dat het de aandacht was van de wetenschappers die de productiviteit van de werknemers verbeterde. Het feit dat een groep werknemers werd bestudeerd versterkte het groepsgevoel en de onderlinge verbondenheid. De informele relaties en hiërarchie tussen werknemers bleken een belangrijke rol te spelen in de arbeidsproductiviteit.

Kansen te over voor het innovatieplatform dat door premier Balkenende wordt voorgezeten. De leden van het platform willen het innovatief vermogen en de arbeidsproductiviteit in Nederland verbeteren. Vanaf maandag hebben zij een half jaar het tij mee qua natuurlijke verlichting. Meer bestudering van werknemers en meer kunstmatige verlichting op de werkplek lijken het devies. Commissielid en Philips-topman Gerard Kleisterlee zal de laatste zijn die daar bezwaar tegen heeft.

    • Jeroen Wester