Digitale kloof

Wat doet oma met de feestdagen? E-mailen natuurlijk! Steeds meer ouderen gaan aan de computer. Ze proberen de digitale kloof te dichten met cursussen

,,Alsof we zonder computerkennis niet meer meetellen'', zegt de 86-jarige cursiste van de computercursus voor vijftigplussers van de Volksuniversiteit Amsterdam. Laatst nog belde ze een informatienummer en werd doorverwezen naar een internetadres. Nu zit er wel internet op haar computer, maar ze heeft geen flauw idee hoe ze ermee om moet gaan. Net zo min als ze raad weet met termen als sms-en, googelen, virussen en chatten. Ze wil het wel graag leren, want ze verhuurt vakantiehuisjes en het zou natuurlijk vreselijk prettig zijn als ze een manier vond om al haar adressen goed geordend bij de hand te hebben. De kaartenbak die ze nu hanteert is bijna net zo oud als zijzelf.

Het wordt `de digitale kloof' genoemd; het verschil tussen mensen met en zonder computerkennis. Uit onderzoek blijkt dat het niet alleen lager opgeleide mensen zijn die computerkennis ontberen. Het heeft eerder te maken met het type werk dat men heeft of had, de pressie van familieleden en de verhouding tussen angst en nieuwsgierigheid bij een beginnende computergebruiker.

RARE KNOPPEN

Het meest zichtbaar is de kloof bij de vijfenzestigplussers: anno 2002 heeft slechts 20 procent van hen een computer met internet, tegenover 73 procent in de leeftijdsgroep 25-44 jaar. Zij moeten een taal leren vol technojargon, met behulp van een toetsenbord dat al even cryptische knoppen als Backspace, Ctrl en Shift bezit. Er zijn internetwoordenboeken die de termen verhelderen, maar daarvoor moet je eerst leren surfen. Bovendien borduren programmeurs voort op eerdere programma's, wat het nog ingewikkelder maakt. Waarom zit de `uitknop' bijvoorbeeld onder de `startknop'? En waarom heet een wit scherm met tal van gekke symbolen `normaal'? Waar ga je binnen als je `enter' indrukt en hoe komt het beeld opeens zwart terwijl er nou juist een tijdje níets werd ingedrukt? De oplossing voor dergelijke vragen komt in bijna geen enkele gebruiksaanwijzing voor. Zelfs als een zoon of dochter de computerles ter hand neemt, valt het niet altijd mee geduld op te brengen voor iemand die het begrip `muis' alleen met katten associeert. `Oh moet dat apparaat bij je hánden, ik vond het al zo'n wonderlijk voetpedaal.' Aan de winkel waar ze hun computer kochten hebben de digibeten ook al niets: ,,we verkopen u de auto, het rijbewijs moet u zelf halen'', krijgen ze daar in talloze variaties meegedeeld.

In Nederland maakt men zich zorgen over de `digitale kloof', want hij groeit. Hoe sneller de ontwikkelingen in de computertechnologie, hoe moeilijker het wordt voor iedereen die niet met een computer is opgegroeid. Bij de introductie van de computer voorspelde men nog dat de digitale wereld de gebruikers zou beperken in hun sociale contacten, nu meent men dat juist het níet hebben van internet de communicatie met de buitenwereld vermindert. Mensen die het chatten, het surfen en het e-mailen machtig zijn, hebben een geheel nieuwe wereld onder handbereik. Familieleden in het buitenland zijn plots een stuk dichterbij en foto's reizen beduidend sneller per digitale post. Maar ook hobby's kunnen worden uitgeleefd met behulp van het wereldwijde web. De meest populaire onderwerpen op seniorenwebsites zijn tuinieren, fotografie, spelletjes en zogenaamde `mailgroepen' voor mensen met dezelfde interesses.

Om meer ouderen aan het computeren en het internetten te krijgen zijn er zogenaamde `digitale trapveldjes' in het leven geroepen. Dat zijn vaak locaties in achterstandswijken, bijvoorbeeld buurthuizen, waar jong en oud kan oefenen met pc en internet. En dat werkt.

CURSUSSEN

SeniorWeb, de informatiewebsite voor ouderen die meer willen met computers, zag het aantal ouderen dat via Seniorweb een cursus volgde in drie jaar verviervoudigen. Van 15.000 in 1999 naar 60.000 vorig jaar. Ook het aantal bezoekers van de website steeg van 22.000 naar 400.000 per maand. Een spectaculaire groei die volgens Marketing Manager Daniël de Levita het hoogtepunt nog niet heeft bereikt. Zeer effectief blijken de zogenaamde `ambassadeurs': ouderen die de digitale kloof hebben overwonnen en nu het land intrekken om anderen te helpen. Het zijn geen beëdigde docenten – `het gaat toch ook om een stukje gezelligheid'– maar ze weten hoe de basishandelingen op een computer moeten worden uitgevoerd. Die gezelligheid is belangrijk, want er is een digitale drempel om het buurthuis te betreden. Cursisten roepen er om het hardst hoe `dom' ze wel niet zijn en dat ze heus wel weten dat ze `achterlopen'.

Leren computeren kost veel tijd en geduld, weet ook Kenneth Sedney, directeur van Computer Educatie Amsterdam, een bedrijf dat op diverse locaties computercursussen geeft. ,,Vooral mensen die nog typemachines gewend zijn zie je in het begin echt vechten met dat toetsenbord. Dan slaan ze keihard op de letter `a' en dan staat opeens het hele scherm er vol mee. Ik zeg dan dat de computer geen oorvijgen verdient. Maar het is zo leuk als ze eenmaal doorhebben hoe het werkt. Mijn vader van 78 heeft nu ook de computer ontdekt. Hij is voorganger in de kerk en typt zijn preken op computer. Vooral het knippen en plakken is een openbaring voor hem.''

SCHAAMTE

Toch is er nog een grote groep digibeten die vol schaamte thuiszit, omdat zelfs de gang naar een buurthuis te confronterend is. Gelukkig zijn er sinds enige tijd organisaties die hulp bieden. De Mobiele Helpdesk bijvoorbeeld, van de Australiër Rod Waldram. Hij rijdt op verzoek van huis naar huis in Noord-Nederland en repareert computers, installeert software en geeft desgewenst tekst en uitleg. Waldram heeft dus ruimschoots ervaring met `netvrees' en `knoppenangst'. Hij komt vooral veel huisvrouwen tegen die hun opgroeiende kinderen proberen bij te houden of oma's die hun kleinkinderen terug willen mailen. Het irriteert hem als hij bij zijn eerste bezoek ontdekt dat deze klanten een hypermodern apparaat is aangepraat. ,,Dan heeft de winkel ze een Ferrari verkocht, terwijl ze niet harder dan veertig kilometer per uur willen''.

Maar het is dankbaar werk. Zodra ze zien dat hun inspanning effect heeft, verdwijnt de angst al snel. Gewoon een kwestie van het ijs breken. ,,Het eerste wat ik doe is de computer aanzetten, voorzichtig hun handen pakken en er dan stevig mee op het toetsenbord timmeren. De mensen schrikken zich rot, maar ontdekken dan dat er niets ontploft. Daarna kunnen we beginnen.''

WEBADRES:

www.seniorweb.nl met online cursussen, computerwoordenboek en uitleg over computergebruik. Voor cijfers en rapporten, onder andere over ouderen en computergebruik: wwwe.scp.nl