De krokettentruc

Oud nieuws. Mirna Godett was afgelopen november op bezoek in Nederland, en ik hoorde op de radio hoe zij bij voorbaat opmerkingen over haar bescheiden opleiding pareerde met een korte speech over het belang van volhouden. En ik kende die speech! Toen ik in 1993 als student een bijbaantje had op de communicatieafdeling van KLM Vracht, hing hij opeens in een soort schoonschrift op het prikbord van de afdeling.

Dit was de tekst:

`Niets in de wereld kan de plaats innemen van volhouden. Vergeet het talent; de wereld barst van talentvolle mensen zonder succes. Vergeet het genie; miskend genie is bijna spreekwoordelijk. De wereld stikt van de geleerde zotten. Alleen de volhouders en de doordouwers zijn oppermachtig.'

Niemand wilde toegeven dat hij of zij deze levenswijsheid had opgehangen. Zelf verdacht ik de secretaresse van de afdeling, maar ook die ontkende. Dus zat er nog maar een ding op: de krokettentruc. Ik zocht in de tekstverwerker een lettertype dat in de buurt kwam van het voorbeeld, en schreef:

`Niets in de wereld kan de plaats innemen van kroketten. Vergeet de goede smaak; de wereld barst van fijnproevers zonder beleg op de boterham. Vergeet de fijne keuken; de sappelende restaurateur is bijna spreekwoordelijk. De wereld stikt van de gefrustreerde koks. Alleen de kroketteneters en de snackliefhebbers zijn werkelijk gelukkig.'

Leuk om te schrijven, zo'n parodie, maar het bleek een te omslachtige manier om de ledigheid van de oorspronkelijke tekst aan de kaak te stellen. Juist de secretaresse die ik van het oorspronkelijke initiatief verdacht, kopieerde mijn tekst en faxte hem naar een collega. `Want die neemt elke dag een kroket bij de lunch!' Het was haar ontgaan dat ik ook voor `wapens' had kunnen kiezen (met als laatste zin: alleen de mensen die daadwerkelijk bereid zijn iemand anders te doden zijn oppermachtig).

Maar mijn eigenlijke probleem met dit verhaal zat hem niet in het gebrek aan logica. Ik wilde ook niet ontkennen dat volhouden belangrijk is (maar dan graag wél in combinatie met kennis en talent). Waar het mij om ging was dat degene die dit opgehangen had zichzelf voor de gek aan het houden was. Als je omringd door beter opgeleide collega's ongelukkig zit te wezen op een werkplek, moet je niet jezelf gaan inpeperen hoe je werkhouding moet zijn. Je moet eerst eens goed gaan nadenken wat je wél zou willen. Dan pas kun je verzinnen hoe je dat gaat aanpakken, en die aanpak kun je dan maar beter ook een tijdje volhouden.

Zo gaat half werknemend Nederland ook een paar dagen per jaar op cursus. Liefst iets in de trant van Persoonlijke Effectieviteit, Neuro-linguistisch programmeren of zo. Het is best aansprekende materie; volgens de prospectus ga je van `je doelen visualiseren', via `persoonlijke blokkades wegnemen' tot `succes op je werk'. Maar als je, zoals de secretaresse van toen, alleen doelen kunt verzinnen die over andere mensen gaan, en niet over jezelf, zoals `meer respect krijgen', dan wordt het moeilijk. Je moet namelijk iets gaan doen waarvoor ze je gaan respecteren. En als je dat niet kunt verzinnen, dan is het beter een ander doel te visualiseren. Wat dacht je van `lekker op deze stoel te blijven zitten en je niet gek laten maken door die eikels'. Een mooi concreet voornemen, maar wel voor de echte doorzetter.

Nog meer oud nieuws. Ik moest twee weken geleden weer erg aan kroketten denken bij het artikel in deze bijlage dat over kindervrije vrouwen ging. In de tweede alinea staat de zin: `Kinderloosheid komt bijna uitsluitend in het nieuws als het om iets negatiefs gaat...', gevolgd door drie voorbeelden. Altijd slecht in het nieuws – laat dat nou ook voor kroketten gelden! Berichten over verdachte ingrediënten en over gezondheidsrisico's van vet eten, `keuringsdienst sluit smerige snackbar', enzovoort. Toch kunnen kroketten hartstikke lekker zijn; net als – al dan niet kindvrije – vrouwen. En trouwens, hoe vaak ik al niet heb horen verzuchten dat er nou nooit eens goed nieuws in de krant staat. Dat is een gegeven; dat heeft niets met het onderwerp te maken.

Kindvrije vrouwen worden net zo behandeld als andere minderheden: ze voldoen niet aan het stereotype, dus vinden mensen dat ze impertinente vragen kunnen stellen. Je zal toch in deze tijd Marokkaan zijn, en je in elk gesprek moeten verantwoorden voor het gedrag van sommige van je `landgenoten' in Amsterdam-Oost! Over negatief in het nieuws komen gesproken. Mensen generaliseren graag: de kunst is om niet in de verdediging te gaan.