Architectuur van Calatrava danst en zingt

Alleen de naam al: Santiago Calatrava. Die naam danst en zingt en is rijk aan poëzie. Dansen en zingen doet de bouwkunst van de Spaanse architect Calatrava onmiskenbaar en poëtisch ritme straalt van zijn talloze bruggen en stations.

Behalve architect en doctor in de technische wetenschappen is Calatavra (1951) een veelzijdig kunstenaar. De documentaire van Catherine Adda opent met de kunstenaar die vaardig een stier aquarelleert. Hij begint bij de hoorns om vervolgens het zware stierenlichaam aan de hoorns op te hangen. De architect heeft dan al het werk van de kunstenaar overgenomen. En de kijker ziet waar de waterverftekening óók over gaat, over constructie, kracht, spanning.

De anatomie van mens en dier en de heldere structuren die in bloem, blad en boom verscholen gaan, inspireren Calatavra voor zijn aquarellen, beelden en installaties die uiteindelijk weer tot zijn gebouwde constructies leiden. Dat is de volgorde. Documentairemaakster Catherine Adda neemt gelukkig rustig de tijd om die stappen te laten zien. Calatrava, de kunstenaar, tekent een oog, de bol in het midden, de omtrek van het oogwit en tenslotte de zuivere boog van de wenkbrauw. De tekening blijkt een ontwerp voor een plastiek. Daarin is de gouden oogbol een beweeglijke element dat op een smalle baan heen en weer rolt, in en uit een fraai gebogen overkapping waarvoor de wenkbrauw model heeft gestaan. Het beeld zien wij later terug als een concreet gebouwd station dat zelfs de oogharen heeft gebruikt in de vorm van twee stralenkransen die naar de hemel reiken.

Een dak dat doet denken aan de gespreide vleugels van een vogel in volle vlucht (TGV-station Lyon-Satolas). Op het magistrale Oriente-station in Lissabon loop je door een bos van glas. Maar let wel, zegt de wetenschapper Calatavra, architectuur heeft niets met natuur te maken. ,,Net zo goed als de appels van Cézanne geen appels zijn, maar appels op een schilderij.'' En daarna legt hij uit dat hij streeft naar `organiciteit' en dat het de logica is die de betonprofielen met elkaar verbindt. Hoe dan ook: geen hedendaagse architectuur is zichtbaar meer verknocht aan mens, dier, en natuur als de bouwkunst van Calatrava.

God dobbelt niet – net als Calatrava liet God bij het scheppen niets aan het toeval over – is een voorbeeldige architectuurdocumentaire. Terecht blijft de enige rol, de hoofdrol, gereserveerd voor de aanstekelijke Spaanse kunstenaar-architect en zijn de gebruikelijke zijlichtwerpers en architectuurhistorische diepgravers in geen velden of wegen te bekennen.

Close-up: God dobbelt niet, AVRO, Ned.1, 23.30-0.27u.

    • Max van Rooy