`Op tv hoor je klarinetten uit een doosje'

Theatercomponist Fons Merkies werkte mee aan twee kindermusicals die de komende dagen in première gaan: Dolfje Weerwolfje en De scheepsjongens van Bontekoe.

Bij de eerste try-out van Dolfje Weerwolfje in Zwijndrecht kijken Fons Merkies en zijn kinderen op de achterste rij muisstil toe. De kleine meisjes rillen als het lieve jongetje Dolfje ineens in een weerwolf verandert, met een staart en harige oren. Maar het rond volle maan hevig jankende beest blijkt onschuldiger dan degenen die jacht op hem maken en goddank overwint het goede het kwade: de kleine meisjes halen opgelucht adem. En als zij het theater verlaten neurieën ze net als de andere kinderen het liefdesliedje dat hun vader voor Dolfje en zijn vriendinnetje componeerde.

,,Voor dat duet'', zegt Merkies een paar dagen na de try-out, ,,heb ik een hoog tempo genomen, zodat het ondanks de zoete toonzetting geen smartlap wordt. De muziek refereert aan het idioom van griezelfilms en blijft toch lief en licht. Dat past bij de boeken van Paul van Loon.'' Het Praags Symfonieorkest begeleidt de liedjes, op de band, maar toch: een compleet orkest. Merkies vindt echte instrumenten zoveel mooier dan samples. ,,Kinderen horen op televisie te vaak klarinetten uit een doosje. Zo vergeten ze helemaal hoe echte klarinetten klinken.'' Fons Merkies liet zich niet alleen beïnvloeden door de muzikale trucs van ouderwetse Duitse filmcomponisten maar ook door Peter en de Wolf van Prokofjev: jatten mág, meent hij. ,,Beter goed gejat dan slecht gecomponeerd, maar je mag die invloeden niet horen, je mag ze alleen voelen. Bij Dolfje zitten ze meer in de arrangementen dan in de composities.'' Hij bedenkt de melodieën bij zijn kinderen in de speeltuin en als zo'n wijsje blijft hangen speelt hij het thuis rechtstreeks op de computer in.

,,Ik ben niet zo'n begenadigd pianist, dus als ik met de piano zou werken zou ik niet verder komen dan mijn eigen beperkte spel. En als ik de tekst zomaar voor me uit zing, kom ik soms op rare maatsoorten waar ik met een metronoom niet op zou komen. Ik probeer mezelf zo vrij mogelijk te maken als ik aan het componeren ben.'' Merkies, die een kleinkunstopleiding heeft en acteur geweest is, schreef ook muziek voor films. Voor Amnesie bijvoorbeeld, of voor De Poolse bruid.

,,Film, dat is werken op de vierkante millimeter, elk beweginkje telt, elke stemming. Theater, dat is werken met grote streken en stevige contrasten. Meer nog dan film heeft theater helderheid nodig, er mag geen ruis in zitten. In De scheepsjongens van Bontekoe spelen de acteurs ergens dat ze op het ijs zijn, dus had ik er ijsgeluiden bij gemaakt. Maar dat was samen met het gekraak van het schip te veel herrie, het werd onduidelijk, kaalslag bleek beter voor die scènes. Theatermuziek mag door de toeschouwer ook niet als pauzesignaal worden opgevat. Je moet een spanningslijn opbouwen. En onvoorspelbaar blijven.''

De scheepsjongens van Bontekoe, naar het boek van Johan Fabricius, is bedoeld voor grote kinderen (en hun ouders), die wel wat hardheid kunnen verdragen. Meer dan eens verkeren de scheepsjongens Hajo, Padde, Rolf en Siro in levensgevaar en op het moment dat zij als schipbreukelingen ronddobberen zet het lied De koperen ploert in, met de onvergetelijke zin ,,Zoveel dorst op zoveel water''. Het lievelingslied van Merkies. ,,Ze zingen met z'n allen dat ze het misschien niet gaan halen, er is saamhorigheid en doodsnood tegelijk. Je hoort het orkest en een bibberig snaartrommeltje met een doodsmarsje, heel aangrijpend.'' Als het lukt, zegt Fons Merkies, is musical een van de mooiste vormen van theater.

,,Maar de kans dat het lukt is heel klein. Vind maar eens een acteur die goed kan zingen of een zanger die goed kan acteren. En maak dan ook maar eens iets eerlijks. Geen merchandizing-concept maar levend theater waarbij je al die personages met ziel en zaligheid ziet zingen. De scheepsjongen Siro ontpopt zich bij ons als een meisje. Gespeeld door Lottie Hellingman. Haar laat ik in een liefdesduet met Hajo op de grens van haar bereik zingen. Ze moet zich er helemaal in storten om de noten eruit te krijgen. Die klinken misschien niet fraai maar wel authentiek. En daar gaat het om.''

`De scheepsjongens van Bontekoe' is in de kerstvakantie in Den Haag te zien. Daarna tournee t/m 24 mei. Inl: 0900-9203 of www.ntk.nl. Dolfje Weerwolfje gaat in première in Almere-Stad: 036-5339400. T/m 30 mei tournee; info: www.theaterterra.nl.

    • Anneriek de Jong