ONGEVRAAGDE ADVIEZEN

Het oorlogsjaar 2003 leverde veel boeken op over George W. Bush, Amerika en Irak, maar was ook het jaar van literaire titels als de Amerikaanse gettoroman-parodie 'Erasure' van Percival Everett, de Beatles-vertaling van Bindervoet en Henkes en Hafid Bouazza's 'Paravion'. Twee romans worden het meest genoemd door de recensenten van Boeken in hun overzicht van de beste boeken van 2003: de vertaling van W.G. Sebalds 'Austerlitz' en 'De asielzoeker' van Arnon Grunberg.

ARIE VAN DEN BERG

Durs Grünbein: Vom Schnee. Suhrkamp, euro 19,90

Tweeënveertig wervelende canto's over de nadagen van Descartes in Duitsland. Een adembenemende lofzang op het koudste jaargetij en de geboorte van het rationalIsme.

Constantijn Huygens: Mijn leven verteld aan mijn kinderen in twee boeken. Ingeleid, bezorgd, vertaald en van commentaar voorzien door Frans R.E. Blom. Prometheus/Bert Bakker, 2 dln. euro 60,–

Een voorbeeldige editie van de autobiografie van een groot dichter, maar vooral ook ambitieus hofdignitaris.

Ted van Lieshout: Jij bent mijn mooiste landschap & 300 andere gedichten en tekeningen. Leopold, euro 17,50

Een smaakvolle verzamelbundel. Bij het eerste doorbladeren al zijn er verrassingen, en die ervaring groeit tijdens het lezen.

PETER DE BRUIJN

William Kristol en Lawrence Kaplan: The War over Iraq. Saddam's Tyranny and America's Mission. Encounter, euro 31,70

Hét neoconservatieve traktaat over de oorlog tegen Irak, verschenen aan de vooravond van de Amerikaanse invasie. Door neoconservatieven rond Bush en Cheney omschreven als `ons boek'. Onmisbaar voor inzicht in het ideologische klimaat in Washington.

Percival Everett: Erasure. Faber and Faber, euro 27,90

Indringende satire over een zwarte schrijver die zich verzet tegen de reductie van kunst tot huidskleur, maar al doende verstrikt raakt in de `gettoroman' die hij in blinde woede schrijft.

Maynard Solomon: Late Beethoven. Music, Thought, Imagination. University of California Press, euro 32,80

2003 was een goed jaar voor Beethoven. Lewis Lockwood publiceerde zijn mooie overzicht Beethoven. The Music and the Life. Van de even eminente Solomon verschenen deze levendige essays, waarin hij het wereldbeeld van de componist in zijn `late' fase reconstrueert.

PETER DREHMANNS

W.G. Sebald: Austerlitz. De Bezige Bij, euro 22,50

Een weergaloze illustratie van het gezegde `wie niet weet waar hij vandaan komt, weet ook niet waar hij heen gaat.'

Tim Parks: Judge Savage. Secker & Warburg, euro 24,95

IJzingwekkend. Opnieuw bewijst Tim Parks tot de absolute top van de wereldliteratuur te behoren.

Niccolò Ammaniti: Het laatste oudejaar van de mensheid. Wereldbibliotheek, euro 19,90

Krankzinnige verhalen van een groot verteltalent. Een verrukkelijk huiverboek voor bij/na de kerstdis of op oudejaarsavond.

YRA VAN DIJK

Marie Darrieussecq: De baby. De Arbeiderspers, euro 14,95

Intelligente notities over de geboorte van een baby en wat je daarover kan schrijven zonder in banaliteiten te vervallen.

Claude Simon: De tram. De Geus, euro 16,90

Herinneringen aan een jeugd aan zee. Nog mooier dan je van een Nobelprijswinnaar mag verwachten.

Georges Perec: Ik ben geboren. De Arbeiderspers, euro 25,–

Achtentwintig keer Perec over zijn leven en de gebruiksaanwijzing. Goed gekozen en vertaald door Rokus Hofstede.

MARGOT DIJKGRAAF

Jean Echenoz: Au piano. Minuit, euro 17,45

Een spannende creatieve denkoefening over wat ons wacht na de dood. Avonturenroman, slapstick, thriller en liefdesgeschiedenis in één.

J.M.G. Le Clézio : Révolutions. Gallimard, euro 22,–

Magnum opus van groot verhalenverteller, wereldreiziger en spoorzoeker in heden en verleden.

Amin Maalouf: De omzwervingen van Baldassare. De Geus, euro 25,–

Aan de vooravond van 1666, het jaar van de vermeende apocalyps, gaat een boekhandelaar vanuit Napels op zoek naar de honderdste naam van Allah, een geschrift dat onsterfelijkheid verschaft. De historische roman op zijn best.

JUDITH EISELIN

Bart Moeyaert: De Schepping. Met tekeningen van Wolf Erlbruch. Querido, euro 13,95

God maakt de wereld, gadegeslagen en becommentarieerd door de `ik', een mannetje met een bolhoedje, in wondermooi prentenboek voor iedereen vanaf zes jaar.

Paul Biegel: Man en Muis. Met tekeningen van Fiel van der Veen. Holland, euro 12,90. Vanaf 8 jaar

Sommige muizen bezwijken aan Dwelm, anderen doen uitvindingen zoals de `stiekjeslift' in deze meeslepend krioelende wereld van Nederlands' grootste verteller.

Bas Haring: De ijzeren wil. Fontein/Houtekiet. euro 15,95. Vanaf 12 jaar

Waarom wint de computer met schaken, maar de mens in de liefde? Geestige en heldere non-fictie, onnavolgbaar geïllustreerd.

ELSBETH ETTY

Arnon Grunberg: De asielzoeker. Nijgh & Van Ditmar, euro 17,50

God heeft geen geloof nodig, vindt de hoofdpersoon van dit boek. Tandenpoetsen, dat heeft geloof nodig, je haren wassen, opstaan, je schoenen aantrekken. `De waarheid, de onleefbare waarheid is dat er geen enkele reden is iets te doen.' De asielzoeker is de beste roman van Grunberg tot nu toe.

L.H. Wiener: De verhalen I. Contact, euro 22,50

Eindelijk zijn de vroege verhalenbundels van de te lang miskende schrijver van Nestor weer beschikbaar. Wrang, geobsedeerd en gekweld maar meesterlijk proza.

Pieter Steinz: Lezen Etcetera. Gids voor de wereldliteratuur. Prometheus/NRC Handelsblad, euro 24,95

Onbegrijpelijk dat ik ooit zónder deze eerste Nederlandse leesgids heb gekund. Moet verplicht worden gesteld op middelbare scholen, HBO-opleidingen en alle faculteiten van alle universiteiten.

ARJEN FORTUIN

Hafid Bouazza: Paravion. Prometheus, euro 19,95

Zinderende lusthofroman over migranten die niet kunnen ontsnappen aan hun omgeving en religie.

Peter Terrin: Blanco. De Arbeiderspers, euro 16,95

Vreeswekkende vaderroman over een man die niet kan ontsnappen aan de angst voor zijn omgeving.

Arnon Grunberg: De asielzoeker. Nijgh & Van Ditmar, euro 17,50

Ontroerende huwelijksroman over een man die nergens meer aan wil ontsnappen.

KESTER FRERIKS

Lars Saabye Christensen: De halfbroer. De Geus, euro 32,50

Fabuleuze, fantastische roman over een schrijver van filmscripts die tijdens het filmfestival van Berlijn van zijn moeder een dramatisch telefoontje krijgt: na achttien jaar is zijn halfbroer teruggekeerd in het familiehuis.

Jens Christian Grøndahl: Veranderend licht. Meulenhoff, euro 19,50

Roman van de ingenieuze Deense auteur over ontrouw, overspel en de wankele waarden van het huwelijk.

Pawel Huelle: Mercedes-Benz. De Geus, euro 20,–

Virtuoos geschreven roman-in-briefvorm over de kracht, gloed en elegantie van vooroorlogse auto's. Het Polen van eertijds komt prachtig tot leven.

MENNO DE GALAN

David Frum: The Right Man. The Surprise Presidency of George W. Bush. Orion, euro 17,50 (pbk)

Sprankelend insidersverslag van de regering-Bush door een voormalige speechwriter.

Walter Isaacson: Benjamin Franklin. An American Life. Simon & Schuster, euro 33,02

Mooie biografie van de avontuurlijkste en toegankelijkste founding father van de Verenigde Staten.

Dana Priest: The Mission. Waging War and Keeping the Peace with the American Military. Norton, euro 36,99

Een stille revolutie in de Amerikaanse defensie. Topmilitairen heersen als proconsuls over de wereld. Het State Department heeft het nakijken.

ROELOF VAN GELDER

W.G. Sebald: Austerlitz. De Bezige Bij, euro 22,50

Het magnum opus van de in 2001 verongelukte Duits-Engelse schrijver W.G. Sebald over de hallucinerende zoektocht van de architect Austerlitz naar zijn jeugd in Praag.

Claire Tomalin: Samuel Pepys. The unequalled Self. Alfred A. Knopf, euro 41,90

Levendige en goed gedocumenteerde reconstructie van het bonte leven van de beroemdste dagboekschrijver uit de vroegmoderne tijd.

Ineke de Groot en J.F. Heijbroek: Willem Witsen 1860-1923. Schilderijen, tekeningen, prenten, foto's. THOTH, euro 34,90

Eindelijk een volwassen boek over Witsen, vriend van de Tachtigers, van Breitner en andere schilders, maar bovenal een begaafd schilder, etser, fotograaf en briefschrijver.

GER GROOT

Peter Sloterdijk: Sferen. Boom, euro 49,50

Overdonderende filosofische geschiedenis van de menselijke kosmos, van embryo tot globalisering, met een parallelverhaal in illustraties.

W.G. Sebald: Austerlitz. De Bezige Bij, euro 22,50

Zoektocht van een man naar zijn verleden èn naar de wereld, met een bloemlezing uit de architectuurgeschiedenis, in woorden en foto's.

John Milton: Het paradijs verloren. Athenaeum – Polak & Van Gennep, euro 49,95

Metafysische vertelling van aarde en hemel vóór het begin van de historie, subliem vertaald en met prenten van Gustave Doré.

RONALD HAVENAAR

William Taubman: Krushchev. The Man and His Era. Free Press, euro 49,95

Mooie biografie van de meest raadselachtige leider die de Sovjet-Unie heeft gehad.

Uwe Timm: Am Beispiel meines Bruders. Kiepenheuer, euro 16,90

Timm (1940), een van de beste romanschrijvers die Duitsland op dit moment heeft, herinnert zich hoe na de oorlog zijn vader en moeder de dood verwerkten van zijn oudere broer, gesneuveld aan het Oostfront.

Rudi van Dantzig: Het leven van Willem Arondeus 1894-1943. Een documentaire. De Arbeiderspers, euro 26,95

Toegewijd portret in documenten van mislukt kunstenaar, fascinerende persoonlijkheid en groot verzetsman.

ARNOLD HEUMAKERS

A.F.Th.: De Movo Tapes. Querido, euro 27,50

Overweldigend begin van een nieuw waagstuk dat ons vast nog jaren zal bezighouden.

Atte Jongstra: De tegenhanger. Querido, euro 22,50

Jongstra op zijn best in een zeer oneerbiedige, aardse roman-versie van Dantes Divina Commedia.

Wessel te Gussinklo: Aangeraakt door goden. Querido, euro 18,95

Essayistiek van een ongekend onstuimig en gepassioneerd kaliber, maar niet zonder scherpe inzichten in het werk van Sartre en Mulisch.

BAS HEIJNE

Margaret Macmillan: Peacemakers. John Murray, euro 19,50

Meeslepend relaas over de beruchte Vredesconferentie van 1919 en de pogingen om de wereldvrede te waarborgen. Hoge idealen, schaamteloos eigenbelang, wraakzucht en stormachtig nationalisme; Macmillan laat overtuigend zien hoe de kiemen van de grote hedendaagse conflicten in die zes hectische maanden werd gezaaid.

Joris van Casteren: De man die 2 1/2 jaar dood lag. Berichten uit het nieuwe Nederland. Prometheus, euro 16,95

Hilarische reportages over de achterkant van de Hollandse goede bedoelingen. Alle tragische ongerijmdheden worden liefdevol geobserveerd: Koerdische asielzoekers worden ingezet voor de perenpluk, Urkse jongeren gaan stijf van de drank en drugs ter kerke, een groepje met zenders uitgeruste otters moet de idealen van het nationale natuurbehoud hooghouden.

Deborah Cadbury: The Lost King of France. Fourth Estate, euro 18,34

Even spannende als hartverscheurende historische speurtocht. De Franse revolutie als een gruwelijk persoonlijk drama: ideologische waan, ongeremde bloeddorst, kindermishandeling, persoonsverheerlijking en een koninklijk mysterie. Een DNA-test zorgt voor de ontknoping.

STINE JENSEN

Percival Everett: Erasure. Faber and Faber, euro 27,90

Briljante, complexe en pijnlijke parodie op zwarte gettoroman.

Zoë Heller: Notes of a Scandal. Viking, euro 25,50

Tragikomische viervoudige variant op Lolita over een uiterst onsympathieke, eenzame oudere vrouw die verliefd wordt op een jonge vrouw die op haar beurt valt voor een nog jongere jongen maar getrouwd is met een oude man.

Marion Nestle: Food Politics. How the Food Industry Influences Nutrition and Health. University of California Press, euro 41,50

Harde, goed onderbouwde, aanklacht tegen de macht van de voedselindustrie in Amerika, waar kinderen leren rekenen met McDonalds-lesboekjes: een hamburger plus twee Big Mac is hoeveel?

ANNERIEK DE JONG

Yvonne Vera: Vuurvlinder. De Geus, euro 19,–

Heftig proza uit Zimbabwe: een vrouw drijft haar vrucht af in de hoop op een betere toekomst en haar verwarring is gevat in een taal die zindert.

Edmond Rostand: Cyrano de Bergerac. Bert Bakker, euro 23,95

De held van deze komedie, een vechtersbaas met de inborst van een dichter, krijgt in de nieuwe vertaling van Laurens Spoor messcherpe ideeën toebedeeld en sprankelend-heldere verzen.

Martin Walser: Messmers Reisen. Suhrkamp, euro 22,73

Het bejaarde enfant terrible van de Duitse literatuur laat zich in zijn autobiografische notities als het tegendeel van een kwetser kennen: hijzelf is de gekwetste partij en nederig likt hij zijn wonden.

SJOERD DE JONG

Molly Ivins en Lou Dubose: Bushwhacked. Life in George Bush's America. Allison and Busby, euro 27,50

Hoe werd een bekeerde patriciërszoon president en wat is hij met het land aan het doen? Vijandige inventarisatie van politiek-sociaal onheil.

Dick Pels: De geest van Pim. Ambo/Anthos, euro 19,–

Hoe belandde een rellerige buitenstaander bijna in het Catshuis, en heeft zijn achterban een nieuwe held gevonden? Vernuftige interpretaties.

Arnold Heumakers: De schaduw van de vooruitgang. Querido, euro 18,50

Hoe werd de grootste Duitse filosoof van de twintigste eeuw een nazi, en vond hij ooit echt de weg terug? Verhelderende essays.

ATTE JONGSTRA

De saga van Grettir. Ambo-Anthos, euro 36,90

Ruw twaalfde-eeuws leven, extra ruw en moeizaam omdat de held vogelvrij wordt verklaard. Vol typisch IJslandse humor, poëzie en nuchterheid.

Hafid Bouazza: Paravion. Prometheus, euro 19,95

Niet alleen de titel is bevlogen, maar ook de roman zelf. Schitterend sprookje vol vogels en luchttapijten, die op problematische landingsplaatsen neerstrijken.

Tonnus Oosterhoff: Dans zonder vloer. De Bezige Bij, euro 17,50

Ontregelde en ontregelende verhalenbundel. De manier waarop Tonnus Oosterhoff in het slotstuk `IJlroman, Oubaan' van een echte roerdomp een echt mens maakt en andersom is ronduit magistraal.

JANET LUIS

Drie beklemmende romans van het afgelopen jaar. Ze lopen niet goed af. Toch zijn ze tegelijk ook erg geestig:

Thomas Rosenboom: De nieuwe man. Querido, euro 18,95

Nicolien Mizee: Toen kwam moeder met een mes. Nijgh & Van Ditmar, euro 15,95

Arnon Grunberg: De asielzoeker. Nijgh & Van Ditmar, euro 17,50

GUUS MIDDAG

Horatius: Verzamelde gedichten. Historische Uitgeverij, euro 49,95

Levendige vertaling van alle poëzie van een ruim tweeduizend jaar na zijn dood nog steeds levendige dichter.

Heb medelijden, tijd. Poolse poëzie van de twintigste eeuw. Plantage, euro 18,–

Ruime keus, brede introductie, mooie vertaling, mooi boek.

Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes: Help! The Beatles in het Nederlands. Nijgh & Van Ditmar, euro 24,50

Veelzijdig, gevarieerd, vrolijkstemmend boek – over de liedjes van The Beatles, maar vooral over het plezier van vertalen.

J.J. PEEREBOOM

Drie Engelse boeken van dit jaar die meteen in de herinnering terugkeren. Twee romans en, minstens even onderhoudend, John Julius Norwich' ware verhalen over buitenlanders in Venetië in de negentiende eeuw.

Maggie Gee: Een gewoon gezin. De Geus, euro 23,90

Penelope Lively: The Photograph. Viking. euro 27,50

John Julius Norwich: Paradise of Cities. Viking, euro 32,–

ILJA LEONARD PFEIJFFER

Hans Tentije: Wat het licht doet. De Harmonie, euro 14,75

Een bundel boordevol boordevolle gedichten die zich beeldend en filmisch kronkelen rond de wonderbaarlijke wingerds van onze verwarde gedachten.

Mustafa Stitou: Varkensroze ansichten. De Bezige Bij, euro 16,–

Met precisie getekende, ironisch vervreemdende schetsen van de grote grap die werkelijkheid heet.

Peter Verhelst: Alaska. Prometheus, euro 16,95

Doorwrocht gecodeerde gewrochtsels die stinken naar mens.

DAVID RIJSER

James Lasdun: The Horned Man. Vintage, euro 11,95

Intertextualiteit zet thriller op een hoger niveau: dubbelzinnig en inventief, briljant van stijl, somber van toon.

Alastair Fowler: Renaissance Realism. Oxford University Press, euro 104,50

Fundamentele en spectaculaire revisie van het begrip realisme in de literatuur en beeldende kunst van de zestiende en zeventiende eeuw, concies en onloochenbaar.

Giovanni Boccaccio: Decamerone. Querido, euro 60,–

Vertaling door Frans Denissen van unieke kwaliteit, fraai geïllustreerde editie en een origineel van zeldzame levenslust en welsprekendheid.

PAUL SCHEFFER

P.F. Thomése: Schaduwkind. Contact, euro 12,90

Hoe het verlies van een kind in woorden kan worden gevangen; hoe ontreddering op een ingetogen manier kan worden verbeeld en beschouwd: `Vandaag een schutting geplaatst'.

Orhan Pamuk: Sneeuw. De Arbeiderspers, euro 27,50

Een provinciestad is het toneel waarop de grote krachten van de islam en het seculiere Turkije strijden in een beklemmende roman, die minstens evenzeer het verhaal is van een onvervulde liefde.

Robert Kagan: On Paradise and Power. Knopf, euro 20,99

De meest invloedrijke polemiek tegen het decadente Europa, dat de machtsvraag blijft ontwijken en zo langzaam vervreemd raakt van Amerika.

PIETER STEINZ

Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes: Help! The Beatles in het Nederlands. Nijgh & Van Ditmar, euro 24,50

Van de vertalers van Joyce's Finnegans Wake: opnieuw een bewonderenswaardig rederijkerswerk.

Herman Franke: Wolfstonen. Podium, euro 25,–

Van de winnaar van de AKO-prijs 1998: een felrealistische grote-stadssatire die kans zou moeten maken op de Librisprijs 2004.

Gary Shteyngart: Handboek voor de Russische debutante. Bert Bakker, euro 22,50

Van de Amerikaanse pendant van DBC Pierre (Vernon God Little): een zwarte komedie over het Wilde Oosten.

MONIQUE SNOEIJEN

Ingrid Godon (illustraties) en André Sollie (tekst): De bus naar Hawaii. Querido, euro 13,50, vanaf 6 jaar

Een liefdesverhaal in weinig woorden over het beetje zonderlinge, maar sympathieke stel grote Guus en kleine Tine. Om te huilen zo mooi.

Cornelia Funke: De dievenbende van Scipio. Querido, euro 14,50, vanaf 11 jaar

Een avonturenroman over een groep straatkinderen die in Venetië in een verlaten bioscoop woont. Zo'n boek waarvan je je later nog precies zult herinneren waar je was toen je het las, of wie het je heeft voorgelezen.

Peter van Gestel: Die dag aan zee. Querido, euro 13,95, vanaf 14 jaar

De onaangepaste broer van de 12-jarige Sybille loopt op een dag de zee in en komt er niet meer levend uit. Een beklemmend verhaal over ouderlijke onmacht en onvoorwaardelijke broer-zus-liefde.

MARIANNE VERMEIJDEN

David Doubilet: Fish Face. Phaidon, euro 19,95

Zo'n vierhonderd close-ups van exotische vissen, geportretteerd in hun ongeloofwaardig mooie, maar toch reële kleuren en patronen.

Li Zhensheng: Red-Color News Soldier. Phaidon, euro 39,95.

Vele onthutsende, zwartwitfoto's van de maatschappellijke hysterie tijdens de Culturele Revolutie in China tijdens de jaren zestig.

Robert Hughes: Goya. The Harvill Press, euro 36,28

Leven en werk van Spanjes grootste schilder en tekenaar Goya (1746-1828) meeslepend beschreven en ingebed in de politieke en maatschappelijke turbulentie van zijn tijd.

GERT JAN DE VRIES

Rogi Wieg: Kameraad Scheermes. De Arbeiderspers, 17,95

Schmierend, hypochondrisch, onredelijk, slordig, rancuneus en buiten alle genres vallend, maar ook diep vertederend, onthutsend, provocerend en bij vlagen onbenaderbaar briljant.

Sjöwall en Wahlöö: De man op het balkon. A.W. Bruna, euro 10,–

Een gouwe ouwe, voorbeeldige politieroman.

Erik Larson: The Devil in the White City. Doubleday. euro 31,99

Formidabele non-fictie over de eerste Amerikaanse seriemoordenaar die debuteerde op de wereldtentoonstelling van Chicago in 1893, kort na de roemruchte Jack the Ripper. Briljant helder geschreven en toch duister en spannend als een topthriller.

GERARD ZEEGERS

Lewis Trondheim en Joann Sfar: Donjon. deel 1 t/m 4. Uitgeverij M, euro 9,90

Heerlijke, met zwarte humor gelardeerde fantasystrip die vaak wordt genoemd als opvolger van Asterix.

Nicolas de Crécy: Prosopopus. Dupuis, euro 12,50

Vernieuwend, tekstloos stripboek, dat door het absurde monster Prosopopus toch niet zo zwaar op de maag ligt als je zou denken.

Lorenzo Mattotti en Jorge Zentner: Het geluid van rijp. Oog & Blik, euro 24,95

Indringend verhaal, met oogstrelende kleurcombinaties, over een man die zijn grote liefde wegstuurt en daarna zijn hele leven spijt heeft.