Federaal hof uit kritiek op `Guantánamo'

De gevangenen die worden vastgehouden op de Amerikaanse legerbasis Guantánamo Bay in Cuba moeten volgens een Amerikaans federaal Hof van Beroep toegang hebben tot advocaten en tot het Amerikaanse rechtssysteem.

De drie rechters van het als liberaal bekendstaande federale hof in San Francisco stelden met hun uitspraak, die door twee van hen werd gesteund, een Libische man in het gelijk die tijdens de oorlog in Afghanistan door de Amerikanen werd gearresteerd.

De regering-Bush vindt dat de meer dan zeshonderd verdachten van terrorisme uit meer dan veertig verschillende landen zonder aanklacht en zonder proces kunnen worden vastgehouden omdat ze buiten de Verenigde Staten zijn aangehouden en niet op Amerikaanse bodem vastzitten. Maar volgens het hof staat dit haaks op de grondbeginselen van het Amerikaanse recht en is het in strijd met het internationaal recht.

,,We kunnen het standpunt van de regering niet domweg accepteren'', aldus een van de rechters, ,,dat de uitvoerende macht het ongecontroleerde gezag heeft om iemand, ook buitenlandse burgers, voor onbepaalde tijd vast te houden op grondgebied dat onder Amerikaanse jurisdictie valt''. Volgens het hof heeft de rechterlijke macht ,,zelfs in deze uitzonderlijke tijd, juist in deze tijd [...] de plicht te waken over de bescherming van onze grondrechten''.

Het is onwaarschijnlijk dat de regering-Bush gevolg zal geven aan de uitspraak van het hof, in afwachting van een oordeel van het Hooggerechtshof over Guantánamo Bay. Het Hooggerechtshof zal zich waarschijnlijk dit voorjaar op verzoek van familieleden van zes gevangenen in Cuba uitspreken over de vraag of zij tegen hun detentie in beroep mogen gaan via het Amerikaanse rechtssysteem.

Vrijwel tegelijkertijd met de uitspraak van het hof in San Francisco oordeelde een ander Hof van Beroep met twee stemmen tegen één, dat de Amerikaanse president niet het recht heeft om een Amerikaans staatsburger die in de VS is aangehouden aan te merken aan een vijandige strijder en voor onbepaalde tijd in een militaire gevangenis op te sluiten. Volgens het hof heeft de president daarmee zijn macht uitgebreid zonder de vereiste toestemming van het Congres.

Het hof gaf de regering opdracht om Jose Padilla, die al 19 maanden vastzit op verdenking van het voorbereiden van een aanslag met een radioactieve dirty bomb, binnen dertig dagen uit militaire detentie te ontslaan en eventueel over te dragen aan een civiele rechtbank. ,,In ieder geval heeft Padilla recht op dezelfde grondwettelijke bescherming als andere staatsburgers'', aldus de rechters.

Juist gisteren concludeerde de inspecteur-generaal van het Amerikaanse ministerie van Justitie dat gevangenen die na de aanslagen van 11 september 2001 werden aangehouden door bewaarders in de gevangenis van Brooklyn zijn mishandeld. Op videobeelden is te zien hoe de gevangenen tijdens hun verhoor zowel fysiek als verbaal werden bedreigd. Tijdens het onderzoek zeiden de gevangenisautoriteiten dat ze niet over opnamen van de verhoren beschikten. Maar bij een onderzoek stuitte de inspectie op meer dan driehonderd videobanden. De inspecteur vindt dat tegen zeker tien gevangenbewaarders disciplinaire maatregelen genomen moeten worden.