Eendrachtig dualisme

De Tweede Kamer is met kerstreces en het seizoen van de begrotingsbehandelingen is afgerond. Vastgesteld kan worden dat het ambitieuze bezuinigingsprogram van de regering-Balkenende stevig in de steigers staat. Volgend jaar snijdt het kabinet voor bijna elf miljard euro in de begroting. De verenigde oppositie in de Kamer van PvdA, GroenLinks en SP is tegen en heeft zelfs een motie van afkeuring tegen minister-president Balkenende ingediend. Kansloos in de Kamer, dus meer bedoeld als signaal aan de kiezer. Tekenend voor de realiteitszin in de Nederlandse politieke verhoudingen is tegelijk dat PvdA-fractievoorzitter Bos vannacht in een stemverklaring uiteenzette dat zijn partij ondanks de motie van afkeuring tegen de premier, vóór de begrotingen stemde van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Volkshuisvesting.

Na een periode van politieke turbulentie heeft Nederland weer een regering die regeert. Van brede maatschappelijke oppositie tegen de verregaande bezuinigingsplannen, die in 2007 oplopen tot 24 miljard euro, is tot nu toe weinig te merken geweest. De door sommigen voorspelde `hete herfst' bleef uit. Sterker: er kwam een Najaarsakkoord dat de verhoudingen tussen werknemers en werkgevers voor twee jaar pacificeerde. En de beweging Keer Het Tij, die alle oppositionele krachten in de samenleving wil bundelen, wist gisteren in het land niet meer dan een paar duizend mensen op de been te brengen. Zo bereikt deze beweging het omgekeerde van wat zij bedoelde: Keer Het Tij bewijst dat er een breed draagvlak is voor het regeringsbeleid.

Ondertussen is niet alles onveranderd gebleven. De verhouding tussen de coalitiefracties en het kabinet is dualistischer. Dat merkte minister Donner (CDA) bijvoorbeeld toen hij te horen kreeg van de VVD-fractie dat hij ,,zijn hoofd in de schoot legt van de georganiseerde misdaad''. En minister Hoogervorst (VVD) zag zich door CDA-oppositie gedwongen voorgenomen kortingen op subsidies voor maatschappelijke groeperingen te schrappen.

De cultuur in de Tweede Kamer is er een geworden van minder fractiediscipline en meer ruimte voor individuele Kamerleden. Meer `zeggen-wat-je-denkt' ook. Zo stemden PvdA'ers Duivesteijn en Van Heteren vannacht als enigen uit hun fractie in met een motie van GroenLinks en SP om de Nederlandse troepeninzet in Irak niet te verlengen. Over de afgelopen maanden kan een lijst met soortgelijke incidenten worden opgetekend. Het beeld dringt zich echter op dat verschil van mening tussen coalitiepartijen en kabinet vooral toegelaten is over de details. Ook is er een tendens om aan woorden geen daden te koppelen. Zo veegde de VVD-fractie bij monde van Hirsi Ali de vloer aan met het beleid van Ontwikkelingssamenwerking, maar stemden de liberalen desalniettemin in met datzelfde beleid. Het gevaar van kritiek van de coalitie op het `eigen' kabinet schuilt niet in verslechtering van de relaties tussen de coalitiepartners. De kiezer komt het altijd te weten als dualisme een façade is waarachter eendrachtig wordt samengewerkt. Met alle gevolgen van dien.