Voeg omroepen van Nederland 3 samen

De omroepen die Nederland 3 bespelen (NPS, VARA, VPRO, en RVU) moeten hun samenwerking intensiveren, zich organisatorisch verenigen en vervolgens in elkaar opgaan. Zo maken ze ernst met hun streven naar een hoogkwalitatief Derde Net, betogen programmamakers van de betrokken zendgemachtigden.

De ambities waren acht jaar geleden niet gering. ,,Het Derde Net wil het hart zijn voor publieke meningsvorming'', luidde de sleutelzin in het zogenaamde Netconcept. De programma's moesten ,,op toonaangevende en meeslepende wijze verbeelden wat interessant, belangwekkend, verrassend of gewoon erg leuk is op het gebied van informatie, verstrooiing, wetenschap, politiek en cultuur''. Op die manier zouden ze ,,een substantiële bijdrage leveren aan een levendig publiek bestel''.

Om dat streven waar te maken, heette het in 1995, was intensieve samenwerking tussen de netpartners nodig. Het kwam aan op ,,het verdelen van programmatische taken, het afstemmen van de inhoud van gelijksoortige formules en het samen ontwikkelen en produceren van nieuwe programmaformules''. Eén van de dromen die de netpartners koesterden was een gezamenlijke `productiekern' voor Nederlands drama.

Die productiekern is er helaas nooit gekomen. Anno 2003 moet worden vastgesteld dat het in het algemeen met de bepleite samenwerking tussen NPS, VARA, VPRO en RVU matig is gesteld. Er zijn voorbeelden van succesvolle coöperatie (o.a. Nova, Buitenhof, Andere Tijden), maar programmatisch kent Nederland 3 te weinig samenhang. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat op verschillende gebieden geen structureel overleg plaatsvindt. Onderling overeengekomen kwaliteitscriteria ontbreken.

Als zelfstandig werkende organisaties richten de omroepen die het Derde Net bespelen zich te veel op het verdedigen van de eigen positie. Ze steken onvoldoende energie en creativiteit in het beter maken van het Derde Net als geheel. Gevolg is een onevenwichtig programmapakket. Als de betrokken omroepen iets delen, is het dat ze het gemeenschappelijk belang als sluitpost beschouwen.

Deze ontwikkelingen voltrekken zich in een klimaat van bezuinigingen, toenemende commerciële concurrentie en onbevredigende kijkcijfers. Het is hoog tijd dat de bespelers van het Derde Net een `sense of urgency' krijgen en in beweging komen. In deze situatie passief blijven, is vragen om maatregelen van buitenaf.

Als de netpartners alsnog een succes willen maken van Nederland 3, moeten ze onorthodoxe maatregelen niet uit de weg gaan. Om tot echte samenwerking te komen, zouden de betrokken omroepen (plus andere zendgemachtigden die regelmatig voor het Derde Net werken, zoals de Humanistische Omroep) kunnen beginnen met het verwijderen van schotten die nu nog journalistiek-organisatorische belemmeringen vormen. Breng gespecialiseerde redacteuren (wetenschap, kunst, politiek, et cetera) van de individuele netpartners bijvoorbeeld samen in redacties die zich op zulke thema's richten, laat hen in gezamenlijkheid programma's maken, en geef het Derde Net aldus meer samenhang, meer smoel. Pluriformiteit gaat dan samen met kwaliteit en overzichtelijkheid voor de kijker.

De overeenkomsten tussen de omroepen die Nederland 3 bespelen zijn anno 2003 veel groter dan de verschillen. Het gaat om ideëel verwante omroepen, stuk voor stuk sociaal en cultureel progressief van aard. De netpartners doen er dan ook verstandig aan een poging te ondernemen op termijn samen te gaan tot één zendgemachtigde. Het genoemde initiatief tot nieuwe redactievorming zou daartoe een eerste aanzet kunnen zijn. Met behoud van de traditionele kwaliteiten van de verschillende omroepen kan uiteindelijk de al jaren gewenste hoogstaande, herkenbare, toegankelijke zender ontstaan die een cruciale rol zal spelen in de publieke meningsvorming.

De besturen en directies van NPS, VARA, VPRO en RVU moeten zo snel mogelijk stappen ondernemen die leiden tot de vorming van één netorganisatie.

De auteurs van dit stuk – Ad van Liempt, Paul Witteman, Jeroen van Merwijk, Frénk van der Linden, Carel Kuyl, Rob de Lange, Henk van der Meulen, Wilfried de Jong, Felix Meurders, Jan van Friesland, Inge Diepman, Trudy van Eck, Hanneke Groenteman, Matthijs van Nieuwkerk, Will Priems, Paul de Leeuw, Bert Janssens, Joost Prinsen, Geralt Lammers, Hans Goedkoop, Peter van Ingen, Bram Vermeulen, Sonja Barend, Shireen Strooker, en Clairy Polak – zijn medewerkers/redacteuren van NPS, VARA, VPRO, RVU en Humanistische Omroep.