Van der Moolen vecht in VS voor lijfsbehoud

Aan de reeks beschuldigingen in de VS tegen het Amsterdamse handelshuis Van der Moolen lijkt geen einde te komen. ,,Het is een industriebrede aanval op onze sector.''

Ruim twee jaar geleden glommen de mannen van Van der Moolen, de Amsterdams-New Yorkse beursmakelaar, van trots toen hun bedrijf zelf een notering kreeg aan de New York Stock Exchange, de grootste aandelenmarkt ter wereld. Iedereen was in een opperbeste stemming. Ook toen de beurs steeds verder inzakte, want Van der Moolen was als intermediair tussen vragende en biedende partij niet afhankelijk van beurskoersen. En inderdaad, de winsten van Van der Moolen bleven hoog – tot deze zomer, toen een schandaal uitbrak over de handelspraktijken van Van der Moolen, en concurrerende specialist firms zoals LaBranche, Spear Leeds & Kellogg, BearWagner en Fleet. Van der Moolens koers kelderde met 50 procent.

Eerst lekte uit dat het bestuur van de NYSE zelf een onderzoek had ingesteld naar de manier waarop deze firma's te werk gaan. Maar de toezichthoudende rol van de beurs verloor ernstig aan geloofwaardigheid toen haar commissarissen – onder wie een bestuurslid van Van der Moolen – een beloningspakket van 188 miljoen dollar voor voorzitter Dick Grasso goedkeurde. De Securities & Exchange Commission, de beursautoriteit in Washington, stelde hierop een eigen onderzoek in naar de handelspraktijken van de makelaars, waaruit onder andere een serie boetes rolde ter waarde van 150 miljoen dollar.

Gisteren kwam daaroverheen nog eens de schadeclaim van Calpers, Amerika's grootste pensioenfonds. Dat meent voor honderden miljoenen dollars te zijn benadeeld. De specialistenfirma's van Wall Street, die als hoekmansbedrijf ieder een monopolie hebben op de afhandeling van transacties in bepaalde aandelen, worden in de claim beschuldigd van drie vormen van fraude: interpositioning, ofwel onnodig interveniëren tussen de vragende en biedende partij op de vloer; frontrunning, vooruitlopen op transacties om koerswinsten zelf te incasseren; en freezing, waarbij de prijs van een aandeel tijdelijk wordt bevroren om handel voor eigen rekening mogelijk te maken.

De firma's zelf houden vol dat zij niets onwettigs hebben gedaan. ,,Dit is een industriebrede aanval op onze sector'', zegt bestuursvoorzitter Fred Böttcher van Van der Moolen. Calpers verwijt de New Yorkse beurs dat jarenlange reprimandes aan het adres van Van der Moolen niet gevolgd werden door serieuze sancties of vervolgonderzoek.

Volgens Calpers negeerde de New York Stock Exchange schoolvoorbeelden van ongepast gedrag. Zo werd vorig jaar bij Van der Moolen 21 maal geconstateerd dat er binnen een onderzochte periode van 2 uur op orders werd vooruitgelopen. Het jaar ervoor werd dit 14 keer geconstateerd binnen een periode van 2,5 uur. De beursorganisatie stelde volgens Calpers geen vervolgonderzoek in.

De SEC constateerde dat er 2.300 keer alarmsignalen waren voor transacties van makelaars van Van der Moolen waar de New York Stock Exchange niets mee deed. Toen de beursorganisatie op een ander type overtreding stuitte, deed de NYSE die af als `reeds getelde' onregelmatigheden waarna Van der Moolen drie maanden lang niet werd onderzocht als het systeem een alert gaf, zo beweert Calpers in de aanklacht.

Volgens Böttcher zijn de genoemde berispingen aan de orde van de dag bij beurspartijen op alle grote beurzen ter wereld. ,,Het is heel menselijk dat er af en toe wat mis gaat in de hectiek van de handel. Normaal blijft dat binnenskamers, nu is het publiek domein.''

Böttcher vindt dat de actie van Calpers ,,politieke lading heeft''. En hij is niet de enige. John Coffee, expert op het gebied van witteboordencriminaliteit aan Columbia University, meent ook dat de claim vooral als een `politieke daad' moet worden gezien, bedoeld om de beurs tot vergaande hervormingen aan te zetten.

Patrick McGurn, woordvoerder van Institutional Investor Services, een adviesbureau voor institutionele beleggers, gelooft dat de rechtszaak van Calpers meer dan symbolisch is. Hij wijst op de deelname van Bill Lerach, een van de partners van het vooraanstaande advocatenkantoor Milberg Weiss. ,,Als Bill Lerach erbij betrokken is als hoofdadvocaat, weet je dat het om echt geld gaat'', aldus McGurn.

Alleen al de tientallen miljoenen boetes die Van der Moolen riskeert, kunnen het beursbedrijf in de verliezen duwen. Volgens de laatste cijfers had Van der Moolen 287 miljoen euro in kas, maar het grootste deel daarvan staat niet vrij ter beschikking. Dat dient als onderpand of wordt door beursorganisaties als buffer geëist. Cor Kluis, analist bij Rabo Securities, verwacht dat Van der Moolen eind dit jaar 50 miljoen speelruimte heeft. ,,De bedragen die nu circuleren kan Van der Moolen dus wel betalen. De grootste bedreiging vind ik een aanpassing van het handelssysteem op Wall Street waardoor Van der Moolen omzet zou verliezen'', zegt de analist.

Welke wind waait er op Wall Street? Voor beursmakelaar Van der Moolen lijkt dat van levensbelang te worden. Enkele vooraanstaande institutionele beleggers pleiten al enige tijd voor opheffing van het hoekmanssysteem ten faveure van een elektronisch handelsnetwerk. ,,Het liefste zien we het menselijke handelssysteem helemaal verdwijnen'', aldus Scott DeSano, hoofd beleggingen van Fidelity, een van Amerika's grootste beleggingsfondsen. Hij wordt in deze mening gesteund door John Bogle, de oprichter van Vanguard Group. Experts vinden elektronische handelssystemen superieur wat betreft snelheid en precisie, maar dit betekent niet dat de handelende partijen de beste prijs krijgen.