De laatste vlucht van een Litouwse stuntpiloot

President Paksas van Litouwen is volgens zijn eigen geheime dienst een gevaar voor de nationale veiligheid. Het parlement eist zijn aftreden, maar Paksas weigert weg te gaan.

Hoe koppig is Rolandas Paksas, president van Litouwen? En hoe belangrijk is voor Rolandas Paksas het landsbelang nu het parlement zijn aftreden eist, nu de internationale gemeenschap met een boog om hem heen loopt en zijn land in een isolement belandt – nu zelfs, na jaren van offers en hard werk, het langverbeide lidmaatschap van de NAVO gevaar loopt?

Paksas is héél koppig. Hij treedt niet af, zo liet hij gisteren nog eens weten. Als vandaag of morgen de leiders van het parlement hem formeel komen melden dat ze hem willen afzetten, en dat ze hem kúnnen afzetten, zal hij hun prettige kerstdagen en een goed nieuwjaar wensen en dat is dan dat, wat hem betreft.

Wat heeft Rolandas Paksas eigenlijk misdaan? De zelfbewuste, iewat autoritair angehauchte rechtse populist, voormalig Sovjet-kampioen stuntvliegen – nog steeds vliegt hij regelmatig onder bruggen door om de aandacht op zijn voortreffelijkheid te vestigen – werd in oktober het onderwerp van een onderzoek van de Litouwse geheime dienst VSD, na berichten als zouden Paksas' adviseurs contacten hebben met maffiose zakenlieden. Het onderzoek mondde uit in een rapport dat er niet om loog en dat inmiddels door het parlement is geaccepteerd: de president – aldus de VSD – is chantabel en heeft staatsgeheimen verklapt, die zijn beland bij de Russische maffia en de Russische geheime dienst. Hij heeft zijn ambtseed geschonden, en de grondwet ook, in zeker zes gevallen.

De hoofdpersoon in het schandaal rond de 47-jarige president heet Joeri Borisov, op zijn Litouws Jurijus Borisovas, een Rus die nauwelijks Litouws spreekt en eigenaar is van helikopterbedrijf Aviabaltika. Hij betaalde de verkiezingscampagne die Paksas het presidentschap opleverde. Volgens de geheime dienst heeft Borisovas Paksas na diens installatie gechanteerd. Hij eiste een ministerspost (die hij niet kreeg). Wat hij wel kreeg was het Litouwse staatsburgerschap. Dat had hij in 1991 al automatisch gekregen, net als alle in Litouwen wonende Russen, maar hij was het kwijtgeraakt toen president Poetin hem per speciaal decreet het Russische staatsburgerschap gaf. Paksas schond de grondwet toen hij Borisovas alsnog een Litouwse pas bezorgde.

Veel erger was echter dat Paksas en zijn adviseur veiligheidszaken Remigijus Acas aan Borisovas staatsgeheimen verklapten. En dat Borisovas contacten heeft met de Russische maffia – waaronder Ruslands belangrijkste valsemunters – en de Russische geheime dienst, en dat hij betrokken was bij verboden wapenleveranties aan landen als Soedan.

Paksas – hij was twee keer premier en twee keer burgemeester van Vilnius – was al eerder opgevallen door de keus van zijn adviseurs: zijn vertrouweling bleek een Georgische gebedsgenezeres te zijn, die mensen `geneest' door ze in wc-papier te verpakken en aan dat pakket ,,goddelijke energie'' toe te voegen. Mocht dat nog bizar zijn, de bevindingen van de VSD gingen heel wat verder. Kan Litouwen zich op de drempel van de NAVO een chantabele president veroorloven? Nee. Paksas, aldus de VSD, is een gevaar voor de nationale veiligheid.

Litouwen staat op zijn kop. Oppositieleider Landsbergis (,,Paksas is of een gek, of een marionet'') ziet een Russisch complot: ,We weten wie wraak wil nemen voor Litouwens rol bij de ineenstorting van de Sovjet-Unie.'' ,,De wereld lacht ons uit'', aldus Landsbergis. De katholieke bisschoppen zien ,,een politieke crisis ontaarden in een morele crisis'' en roepen de president op het landsbelang in het oog te houden. Volgens peilingen wilde vorige week al bijna zestig procent van de Litouwers dat de president vertrekt. Het parlement – 141 leden – verzamelde binnen een paar dagen niet alleen de 35 handtekeningen die nodig zijn om een afzettingsprocedure tegen Paksas te beginnen, maar zelfs de 85 die nodig zijn om hem ook af te zetten – als signaal aan Paksas dat hij geen kans heeft. Het hadden er nog meer kunnen zijn als premier Brazauskas zijn ministers niet had ontraden de petitie te tekenen.

Het buitenland reageerde. Een bezoek aan Washington werd afgezegd: veiligheidsadviseur Condoleezza Rice vertelde Paksas dat collega Bush er alle begrip voor zou hebben als hij onder deze omstandigheden thuis zou blijven. De president van Italië blies een bezoek aan Vilnius af. De NAVO liet weten dat Litouwen geen lid kan worden als deze crisis niet snel wordt opgelost.

Helaas kan de crisis alleen worden opgelost als Paksas opstapt. De afzettingsprocedure gaat lang duren. Paksas kan zijn land veel ellende besparen door op te stappen. Maar dat doet hij niet. Hij is onschuldig, vindt hij. ,,Deze samenzwering gaat verder dan een verzinsel van Jules Verne, verder dan James Bond.''

Vijf dagen geleden leek hij even overstag te gaan. ,,Als God de parlementariërs niet verlicht en ze 85 stemmen bijeenkrijgen, zal ik aftreden.'' Maar die verklaring werd al heel kort daarna ingetrokken.