Anekdotes over `Cees' in De Balie

In De Balie in Amsterdam vond gisteravond een eerbetoon plaats aan schrijver Cees Nooteboom, die vorige week de P.C. Hooftprijs kreeg. Het ging over reizen, over Europa en over de fijne kneepjes van het liften.

Het is een cliché geworden, maar daarom niet minder waar: schrijver Cees Nooteboom is beroemder in het buitenland (vooral Duitsland) dan in Nederland. Met de toekenning van de P.C. Hooftprijs 2004 hebben we echter een inhaalslag gemaakt, en ook het feestelijk programma rond Nooteboom dat gisteravond in De Balie plaatsvond is genoegdoening. Van de ruimschoots aanwezige vrienden spraken enkele prominenten fraaie woorden tot hun `Cees'. Uitgever Emile Brugman drukte de zeventigjarige bij wijze van verjaardagscadeau het eerste exemplaar van De atlas van Nooteboom in handen, de geïllustreerde geschiedenis van de reizen die Nooteboom in de jaren zestig en zeventig met Eddy Posthuma de Boer maakte. Aan het slot van de avond lazen Remco Campert, Hugo Claus en Nooteboom – `de drie tenoren' zijn ze al in de Vlaamse pers genoemd – uit elkaars gedichten voor.

Vertederende anekdotes werden verteld door de filosoof Rüdiger Safranski. De Duitse vertaling van Nootebooms debuut Philip en de anderen (1955) was zijn lijfboek toen hij op zijn negentiende verliefd werd op het Hollandse meisje Ada. Hij las haar het boek integraal voor, toch raakte hij haar kwijt (zoals ook Philip in het boek zijn meisje verliest). Daarna moest iedere nieuwe geliefde het boek aanhoren. Safranski's vriendschap met Nooteboom begon in 1989 in Berlijn, vlak voor de val van de muur: ,,Door zijn blik heb ik die tijd anders, poëtischer beleefd.''

Ook fotograaf Philip Mechanicus keerde terug naar de tijd van Philip en de anderen, juist het boek dat het verst van Nooteboom afstaat. (,,Een jeugdfoto'', noemde hij het, ,,waar je niet te lang naar moet kijken.'') Mechanicus ontmoette Nooteboom in 1953 in een Parijse jeugdherberg en liftte met hem naar de Provence; die reis was de bron voor het boek. Nooteboom was een lift-expert die volgens strenge regels te werk ging. Zo was het goed om in een flauwe bocht van de weg te gaan staan, ,,daar speelde een positief verrassingselement mee'', terwijl in een scherpere bocht het te plotseling verschijnen van de lifters een negatief effect kon hebben.

Recensente Margot Dijkgraaf, die de avond presenteerde, vertelde dat koningin Beatrix Nooteboom liet feliciteren met de P.C. Hooftprijs. Nooteboom, droog: ,,Dank u wel, majesteit''. De meester vertelde dat je op reis een onopvallende voorbijganger moet zijn, als je goed wilt kijken. ,,Men herkent me gelukkig nog steeds niet, ondanks al die prijzen.'' Eerder had Dijkgraaf minutenlang alle buitenlandse prijzen opgesomd, tot de schrijver zijn handen op zijn oren drukte. Nooteboom werd geconfronteerd met een tien jaar oude tekst waarin hij zichzelf als Europeaan definieerde, ,,de eenheid en veelvormigheid heb ik in mijn eigen bestaan geïncorporeerd''. Dat klonk wel erg deftig, vond hij nu. Hij is ook al die congressen beu waar intellectuelen, terwijl de eenheid verder weg lijkt dan ooit, over de Europese geest praten. Heeft Nooteboom, de Europeaan bij uitstek, euroscepsis ontwikkeld? ,,Ik blijf voor de idee Europa. Het politieke gekissebis vind ik onaangenaam.''

    • Martijn Meijer