ZTHollandia speelt Duras met klasse

Meer dan tien jaar geleden, in 1991, speelden Betty Schuurman en Jeroen Willems, toen jong en aankomend acteur en actrice, een raadselachtig toneelstuk van de Franse schrijfster Marguerite Duras. Ze noemden het La Musica Twee. Niet dat muziek zozeer de hoofdrol heeft in dit stuk, eerder gaat het over de stijl van praten en acteren. De twee personages, een man en een vrouw van rond de vijfendertig, ontmoeten elkaar op de dag van hun echtscheiding. Nu de huwelijksband bij hogere macht is verbroken, is er zoiets als bevrijding ontstaan. Dat geeft hen de kracht elkaar opnieuw te ontmoeten in de hotelkamer waar ze ooit gepassioneerde en gelukkige tijden beleefden.

In 1991 beleefde La Musica Twee de première in een witgestuct, houten Wederdoperskerkje in Westzaan. In die achttiende-eeuwse entourage kwam de nadruk te liggen op de suggestiviteit van Duras' tekst. Je moet van Duras houden; ze leunt erg op een vorm van stilistische vaagheid die diepzinnigheid moet uitdrukken. Hoe sterker acteurs zich daaraan onttrekken, hoe beter de voorstelling wordt.

Deze herneming na twaalf jaar zorgt voor een nieuw elan. De hotelfoyer waarin de man en vrouw zich bevinden, is gevuld met stoelen, een omgegooide en een robuuste staande tafel en zelfs renaissance-meubilair. Jeroen Willems en Betty Schuurman beginnen ver van elkaar, ieder op een eigen stoel. Langzaam maar zeker bewegen ze zich naar elkaar toe, zoals ze elkaar in emotioneel en mentaal opzicht ook nader vinden. Hun speelstijl is kalm, beheerst, soms zelfs koel beredenerend terwijl de emoties uit hun ogen spatten. Nog net geen toneeltranen, maar toch. Het ex-echtpaar is gevangen in een tragische paradox. Er gloeit nog steeds liefde tussen hen, maar zodra die wordt bevestigd door een duurzame verbintenis, gaat de gloed ervan af. Duras, bekend van haar filmscript Hiroshima, mon amour, heeft de locatie van de hotelfoyer scherp gekozen; een anonieme plek. De man en vrouw blijven er overnachten, maar ieder heeft een eigen kamer.

Deze La Musica Twee is prachtig gelukt. Willems weet met een felle, soms bijtende oogopslag zijn wanhoop volmaakt uit te drukken. Steeds weer zoekt hij toenadering tot zijn vroegere echtgenote, en beseft dan plots dat hij zich juist van haar heeft gedistantieerd. In zijn leven is een nieuwe vrouw gekomen, die een enkele keer opbelt. Volgens de tekst is haar stem via luidsprekers te horen, maar in de regie van Paul Koek en Johan Simons is dit element verdwenen. Daar is veel voor te zeggen; het zorgt voor een grote abstractie, die de emotionele zeggingskracht ten goede komt. Betty Schuurman kan op prachtige wijze verdriet stijlvol vertolken; ze is ingetogen, beheerst, schreeuwt of krijst niet, hoewel ze zich diep verlaten voelt. Net als de man probeert zij te achterhalen wat nu juist die verkilling tussen hen heeft veroorzaakt.

La Musica Twee is als huwelijksdrama vergelijkbaar met Who's Afraid of Virginia Woolf? maar dan een intellectueel-Franse variant daarvan. Niet de woede om wederzijdse onbereikbaarheid vormt het thema, maar het verlangen die onbereikbaarheid ondanks alles te begrijpen. De spannende ondertoon is juist die drang tot verbaliseren. Betty Schuurman en Jeroen Willems spelen de rollen wondermooi; stijlvol en met klasse, licht, subtiel. De pijn om dit vroegtijdig gebroken liefdesleven is er niet minder om. De beheerste stem van ongewild afscheid is op het toneel het allermooist.

Voorstelling: La Musica Twee van Marguerite Duras door ZTHollandia. Regie: Paul Koek, Johan Simons. Gezien: 12/12 Theater Bis, Den Bosch. Te zien: 18 t/m 23/12 Theater Frascati, Amsterdam. Tournee t/m 7/2. Inl. (040)2333633 of www.zthollandia.nl.

    • Kester Freriks