Zoektocht naar een liedje

Bij een voorpremière van Letter to America was het Bissarov Trio even in Amsterdam. Drie Bulgaarse zusters op leeftijd met een wonderlijk repertoire van volksmuziek, gezongen met kakelende kopstemmen. Het was enorm aanstekelijk.

Van die aanstekelijke sfeer moet het speelfilmdebuut van documentairemaker Iglika Triffonova het ook hebben. De anekdote is klein, het thema dat van Orpheus en Eurydice. Twee vrienden zijn gescheiden doordat de ene, Kamen, als theatermaker naar Amerika trok. Hij raakt daar door een ongeluk in coma. De ander, Ivan, bleef achter in Bulgarije, worstelt als schrijver en denkt nu dat hij Kamen kan redden door een liedje te zingen uit diens geboortedorp. Maar hij kan er niet meer op komen en reist naar het dorpje, Pirin, om het te horen.

Ivan legt onderweg doodgewone mensen vast op video om ze Kamen te laten zien. Een vrouw die gelooft dat liedjes mensen uit het graf kunnen halen. Een scheldende vrachtwagenchauffeur: ,,Ik werk me te barsten en jij gaat een liedje zoeken!'' Een verlegen boer die een vrouw wil (,,De hel is beter dan eenzaamheid.'') De oudjes in Pirin die het verleden bewaren en dus, ten slotte, zich ook dat ene reddende liedje herinneren.

Triffonova zet ze allemaal trefzeker neer, in heldere beelden. Haar film is in zekere zin mythisch: het liedje dat Kamen moet redden, vraagt van Ivan en van de inwoners van Pirin hun levenskracht. Aan de andere kant gaat Triffonova als een onderzoeker van het Meertens-instituut te werk, alsof ze de schatkamer van vroeger wilde vereeuwigen voor die voorgoed afgesloten wordt doordat de volgende generatie liever naar Amerika vertrekt en de was liever in een machine gooit dan hem gezamenlijk aan de rivier te doen.

Niet voor niets prees directeur Hadders van het Filmmuseum Letter to America bij de voorpremière aan als ,,het soort films dat we graag vertonen, omdat ze gaan over de mens op zoek naar zijn eigen identiteit''. Die bovendien ,,een tegenwicht bieden aan de toevloed van Amerikaanse films in onze bioscopen''. Het is door die toevloed dat Letter to America, gemaakt in 2001 met steun van de Nederlandse producent Phanta Vision, twee jaar moest wachten op een echte uitbreng in Nederland.

Letter to America (Pismo do Amerika). Regie: Iglika Triffonova. Met: Philip Avramov, Ana Papadopulu, Peter Antonov. In: Filmmuseum, Amsterdam.