Peter Jackson laat opnieuw kijken, kijken en kijken

De fans van The Lord of the Rings kunnen gerust zijn. Het derde en laatste deel is een waardig slot van een magistrale trilogie. Regisseur Peter Jackson wandelde bij deel I een goeddeels onontgonnen gebied van de digitale cinematografie in en ruim negen uur film later kunnen we vaststellen dat hij er niet alleen heelhuids uit is gekomen, maar dat hij het gebied ook toegankelijk heeft gemaakt voor volgende filmmakers. De drie delen Lord of the Rings zijn een mijlpaal in de filmgeschiedenis geworden. Jackson laat beelden zien zoals die nog nooit te zien zijn geweest, en niet omdat hij ermee wil opscheppen, maar omdat hij de wereld wil herscheppen die hij bij lezing van Tolkiens trilogie voor zich zag. Hij doet dat bijna maniakaal precies en met een beheersing van de techniek die meesterlijk is.

Een van de knapste dingen is dat Jackson Tolkiens fantasie-middeleeuwen zowel in hun grimmige als hun pastorale facetten kan verbeelden.

Deel drie begint met een pastoraal beeld van twee vriendelijke vissersvrienden, Deagol en Smeagol, op een zomerse dag in Midden-Aarde. Dan wordt Deagol door een vis onder water gesleurd. Wij gaan natuurlijk met hem mee – je kunt in je gewone bioscoopstoel niet zien wanneer je van `echte' naar digitale beelden wordt gebracht – en Deagol komt weer boven met de Ring in zijn handen.

De brutaliteit om een film te beginnen met zo'n flashback! Jackson vertrouwt er gewoon op dat zijn publiek een jaar lang de inmiddels tot Gollum gereduceerde Smeagol in zijn herinnering heeft bewaard. Gollum, door het kwaad van de Ring aangevreten, herneemt in deel III moeiteloos zijn hoofdrol uit deel II. Hij is met Frodo het enige karakter dat nuances kent, vandaar dat ze ook tot het eind toe verbonden blijven.

Ook de andere reisgenoten pakken de draad op van deel II: Frodo, Sam en Gollum strompelend en struikelend in het kwade rijk Mordor, de tovenaar Gandalf, de elf Legolas, de dwerg Gimli, de held Aragorn en de hobbits Merijn en Pepijn in Rohan waar ze hun overwinning vieren.

Maar niet voor lang. Net als in deel II bestaat het grootste deel van deel III uit imposante, lange oorlogsscènes. En als er even niet wordt geknokt, turen de helden wel ernstig in de avondlucht en zeggen ze zinnen als: ,,Het is zo stil.'' ,,Dat is de diepe ademteug voor de storm.''

Nee, voor de dialogen hoef je niet naar The Return of the King. Het is kijken kijken kijken, met je mond open en je hart in je keel. Tovenaar Gandalf en hobbit Pepijn rijden op de sneeuwwitte hengst Shadowfax naar de stad Minas Tirith. Die stad is als een waterval van terrassen tegen een berg aangebouwd. Je weet dat tegen die berg (als die bérg er al staat) geen echte stad is gebouwd. En toch zie je vanuit vogelperspectief hoe Gandalf op zijn paard in een spiraal naar boven rijdt, je ziet de mensen in de stad opzijspringen. Je weet dat het er niet echt is en toch zie je het.

Of Frodo, Sam en Gollum die bij een stad in Mordor komen en zich net op tijd kunnen verschuilen als de poorten openzwaaien en een onafzienbaar leger orks en bergtrollen zich in beweging zet onder oorverdovend gekrijs van vliegende draken. Jackson toont in een en hetzelfde kader de hogerop klimmende Frodo en de legerstoet met daartussen de vliegende draken.

Daarna volgen de grootse gevechten bij Minas Tirith en voor de Zwarte Poort van Mordor, met voor de gelegenheid twee compleet nieuwe legeronderdelen. Ook hier is niet bij te houden waar live action overgaat in digitale manipulatie. En Jackson houdt alles in toom en weet intussen Frodo zijn eigen gevecht te laten voeren tegen de verlokkingen van de Ring. Het is geen wonder dat regisseur en acteurs de hele onderneming in interviews hebben vergeleken met de tocht van de Ringdragers zelf.

Als er dan toch een zwak punt moet worden aangewezen in dit deel, 3 uur en 21 minuten lang, is dat het einde. Of liever het feit dat de film wel vier of vijf keer eindigt en herbegint. Jackson wilde het hele tapijt afweven, natuurlijk. Maar het is toch jammer dat de Gouw der hobbits, die in deel I nog zo betoverend was, na alle reizen door woester land, aan het slot ineens aan de Teletubbie-heuvel doet denken.

The Lord of the Rings III. The Return of the King. Regie: Peter Jackson. Met: Elijah Wood, Viggo Mortensen, Andy Serkis, Ian McKellen, Orlando Bloom, Sean Astin, John Rhys-Davies, Liv Tyler. In: 190 bioscopen.

    • Bas Blokker