Liefdes misverstanden

Tristan is dodelijk getroffen door een vergiftigde pijl. Zijn rustbed staat in een zaal hoog in het kasteel, en hij hangt nog slechts aan het leven met de hoop dat Isolde, zijn geliefde, die getrouwd is met Koning Mark, over zee uit Cornwall zal komen. Hij kan, hij wil niet sterven voor hij haar nog één keer heeft gezien. Als het schip witte zeilen voert, is zij aan boord; zwarte zeilen betekenen dat zij niet komt.

Lezer, u weet hoe het verder gaat. Witte zeilen of zwarte zeilen, het is geen wonder dat Tristans vrouw, die ook Isolde heet en ook van hem houdt, in haar ellende tegen hem liegt over de kleur. Zo sterft hij, terwijl zijn geliefde al vlakbij is. Als die ware Isolde aan land stapt en het vreselijke nieuws hoort, snelt zij door het kasteel naar Tristans rustbed. Daar duwt zij zacht de jammerende vrouw opzij en zegt: ,,Ga heen, vrouwe! Ik heb hem meer liefgehad dan gij.'' Dan gaat zij naast de dode liggen, omvat hem stevig met haar armen, kust hem en sterft.

Ik kan het verhaal niet lezen zonder diep geroerd te raken, niet alleen deze episode maar ook eerdere, zoals die waar Tristan vermomd als nar aan het hof van Koning Mark komt potsenmaken – en nacht aan nacht de koningin bezoekt in haar vertrekken. Of als de gelieven een tijdlang als vluchtelingen in het bos wonen, zielsgelukkig, tot zij zien dat de ontberingen de ander geen goed doen. Dan jokken beiden, uit liefde, dat zij zelf weer terug willen naar de bewoonde wereld.

Maar wat mij al verwondert sinds ik als kind het verhaal begon te lezen is, hoe het komt dat die twee zo buitensporig veel van elkaar houden. Het ligt aan de liefdesdrank, die zij bij vergissing hebben gedronken. Er is geen andere reden dan `een stofje', zoals Theodor Holman zou zeggen. Is dat niet vreemd en, als kiem van het noodlot, mager?

Ook in andere grote liefdesgeschiedenissen spelen misverstanden en toeval een sleutelrol. In zekere zin sterft Tristan natuurlijk ook door een misverstand, al veroorzaakt zijn vrouw dat dan expres. Maar neem Pyramus, die zich in zijn zwaard stort omdat hij denkt dat Thisbe door een leeuw is verslonden. Haar sluier ligt daar immers, met bloed er aan. Maar Thisbe leeft, en als zij terugkomt en haar geliefde dood aantreft, stort zij zich ook in het zwaard. Je kunt het bijna zinloos geweld noemen.

Bij Romeo en Julia gaat het ongeveer net zo. Zij is maar schijndood, juist om niet met een ander te hoeven trouwen. Maar hij heeft een brief gemist en denkt (dom, dom!) dat zij dood is. Hij neemt vergif; als zij ontwaakt, volgt zij hem in de dood.

Blind zijn ze, ze vergissen zich, de gelieven hadden even moeten nadenken. Als zij het hoofd koel hadden gehouden was er niets aan de hand geweest, en was alles misschien zelfs goed afgelopen.

Helaas, de mooiste verhalen lopen niet gelukkig af, de grootste liefdes eindigen niet in een huwelijk, tenminste niet in de literatuur. En die nare misverstanden tonen hoe broos het geluk is. Er is niets voor nodig, de wiekslag van een vlinder, een lekke band, een verkeerd verzonden e-mail, en alles is anders dan de mensen het zich in al hun wijsheid hadden voorgesteld. Drama, wanhoop.

Je zou denken: zo gaat het in het leven, waarom is het in de kunst dan niet anders, minder willekeurig? Maar zo willen we het kennelijk niet. Misschien omdat al die dramatische misverstanden in de verhalen ons steeds opnieuw de illusie geven dat het in het echte leven wel meevalt.