Haagse politici worden wakker met Euro-kater

Weinigen beseffen de ernst van de crisis waarin de EU terecht is gekomen door het echec in Brussel. Den Haag wordt langzaam wakker. En de kater is zwaar.

,,Het hol waarin Saddam Hussein dit weekeinde is gevonden, is het enige dat de Europese Unie in de publiciteit dit weekeinde heeft behoed voor de smadelijke afgang'', meent Eerste Kamerlid Van der Linden (CDA), tijdens een Haagse nieuwscollege over het mislukken van de top in Brussel.

Een paar dagen nadat gebleken is dat de Europese regeringsleiders er niet in geslaagd zijn, overeenstemming te bereiken over een grondwet voor de Europese Unie, lijkt de kater daarover langzaam tot de Haagse politiek door te dringen. En men had nog wel zulke grootse plannen met die grondwet: een consultatief referendum, voorafgaand aan de parlementaire behandeling van het grondwettelijk verdrag van de EU.

Van der Linden vindt de mislukking van de top in Brussel temeer bizar, daar ook de regeringen van de EU-landen ten nauwste betrokken zijn geweest bij de ontwerp-grondwet die op de top in Brussel voorlag. De Europese Conventie, die het ontwerp had opgesteld, telde behalve parlementariërs (als Van der Linden zelf) immers ook talrijke regeringsvertegenwoordigers, stelt de CDA-senator vast.

,,Zo'n referendum komt er te zijner tijd zeker'', zegt Tweede Kamerlid Timmermans (PvdA) in een lunchbijeenkomst met de Vereniging van Europese Journalisten in Den Haag. Timmermans blijkt trouwens somber gestemd ten aanzien van wat de uitslag van zo'n referendum geweest zou zijn, wanneer het – zoals eerder voorzien – zou hebben plaatsgevonden samen met de verkiezingen voor het Europese parlement dit voorjaar.

,,Het was heel goed mogelijk dat de grondwet in dat referendum was weggestemd'', meent de PvdA'er. De stemming in het land is nogal anti-Europa, valt hem op, en in het algemeen is sinds mei 2002 duidelijk dat de Nederlandse kiezer zeer wispelturig is. Maar juist omdat er aan het politieke landschap in Nederland iets gedaan moet worden, stelt hij voor aan het referendumplan vast te houden ,,als medicijn om de burgers meer bij de politiek te betrekken''. Ook al weet niemand dan precies wanneer er wél een ontwerpgrondwet zal voorliggen – in 2004 zal dat naar de algemene verwachting in ieder geval niet meer het geval zijn.

Timmermans' opponent tijdens de lunch, de VVD'er Van Baalen, ziet het wat minder somber in. ,,Europa gaat altijd dóór, met of zonder grondwet'', meent hij. En beter geen grondwet, dan een slechte. Natuurlijk is het jammer dat, bij ontstentenis van een uitkomst van de top in Brussel, een aantal Nederlandse wensen niet gerealiseerd kan worden: het nationale vetorecht over de meerjarenbegroting van de EU, en de aanscherping van het Stabiliteitspact.

Maar daar staat dan tegenover dat ook een aantal, vanuit VVD-standpunt bedenkelijke plannen nu niet doorgaat, merkt Van Baalen op. Zoals het vaste voorzitterschap van de Unie, of de instelling van een minister van buitenlandse zaken van de EU.

Timmermans én Van Baalen menen dat er een schone taak is weggelegd voor premier Balkenende, als Nederland in de tweede helft van vorig jaar het EU-voorzitterschap bekleedt. ,,Het Nederlandse voorzitterschap kan de zaak serieus op orde brengen'', zegt Van Baalen. Timmermans vindt de relatieve tevredenheid van Van Baalen over het mislukken van de top echter ,,nogal ridicuul. Er lag een goed verdrag voor. Zeggen dat het allemaal niet zo erg is, lijkt me een miskenning van de hele diepe crisis waarin Europa nu terecht is gekomen''.

Op één punt zijn de VVD'er en de PvdA'er elkaar de afgelopen dagen genaderd. Nadat de VVD jarenlang het alleenrecht had gehad op euroscepsis in de Nederlandse politiek, en ook de afgelopen maanden had gezinspeeld op mogelijke afwijzing van de EU-Grondwet, heeft de PvdA op haar congres dit weekeinde in Groningen ook plotseling meer combattieve tonen laten horen. Partijleider Bos, en Timmermans zelf zinspeelden daar op een mogelijk PvdA-advies tot het `nee' bij een referendum. Voorheen was de PvdA weliswaar voorstander van een referendum, maar altijd met de aantekening dat het PvdA-`ja' geen twijfel zou lijden.

,,Ik zou het geen euroscepsis willen noemen'', zegt Timmermans, gevraagd naar de omslag van de lijn van zijn partij. ,,Wij zijn eurokritisch, dat is heel iets anders''. Maar voorshands zijn er hele andere problemen, meent hij: ,,Ik vrees, wanneer de EU volgend jaar met tien landen wordt uitgebreid maar de instituties van de EU niet worden hervormd, een uitholling van zowel de Unie zelf als het Europese parlement''.

Ook in de Kamer houden de Europa-deskundigen hun hart vast. De ,,brief van de zes'' die de gelegenheid te baat nemen een rem te zetten op het budget van de EU bijvoorbeeld, vermag Van der Laan (D66) niet te bekoren. ,,Het klinkt wel goed, minder geld naar de EU. Maar dan moet je er rekening mee houden dat er ook geen geld meer is voor allerlei Nederlandse wensen, zoals een goed onderhoud van de politiemacht in Macedonië, of een Europees asielbeleid''.

    • Raymond van den Boogaard