Een vloedgolf van `artiesten'

Elk jaar komen 2.000 prostituees vanuit Oost-Europa naar Grieks-Cyprus, dat zelf zo'n 700.000 inwoners heeft. De Cyprische ombudsman heeft de alarmklok geluid: de mensenhandel moet worden aangepakt.

Ze worden `artiesten' genoemd. Maar in de Crazy Horse Club in Nicosia beperken de artistieke activiteiten van de Oost-Europese vroouwen op het podium zich vooral tot een bh-loos kunstje met een metalen paal. De meisjes in de zaal gebruiken hun stem om aan te pappen met de aanwezige heren. ,,Leg die telefoon weg'', zegt de eerste gebiedend. ,,Ik wil nu met je praten.'' De tweede laat woorden achterwege en gaat op de rechterhand van de bezoeker zitten. Al na vijf minuten is het duidelijk: Cyprus is een van die landen waar de bemiddelde heer-die-wat-wil zich voor een flinke duit lekker Oost-Europees kan laten verwennen.

Veel Cyprioten stonden niet al te veel stil bij de aanwezigheid van de Oost-Europese vrouwen op het eiland, totdat ombudsman Eliana Nicolaou onlangs met een rapport kwam. De conclusies daarvan logen er niet om. Per jaar, aldus het rapport, arriveren 2.000 `nieuwe' meisjes op het eiland. Hoe gigantisch veel dat is, blijkt wel als deze instroom wordt afgezet tegen de Nederlandse situatie. Grieks-Cyprus heeft zo'n 700.000 inwoners, een vergelijkbare instroom van vrouwen per hoofd van de bevolking zou betekenen dat jaarlijks in Nederland meer dan 45.000 `artiesten' de grens zouden overkomen. Alsof dat niet genoeg was, stelt het rapport van Nicolaou dat Cyprus naast `bestemming' ook `doorgangscentrum' is geworden voor prostituees. Maar doorgangscentrum waarheen? Cyprus wordt in mei volgend jaar lid van de Europese Unie: zetten alle `artiesten' dan koers naar het noorden? Wordt Cyprus dan een paradijs voor – om de term van het rapport te gebruiken – ,,de handelaren in mensenvlees''?

Niet alleen de ombudsman maakt zich daarom zorgen over de `artiesten'. Afgelopen juni riep de commissaris van de rechten voor de mens van de Raad van Europa, Alvaro Gil-Robles, Cyprus al op de mensenhandel aan te pakken omdat er sprake zou zijn van ,,bepaalde indrukwekkende cijfers''.

In haar kantoor in Nicosia legt de ombudsman graag uit hoe precair de situatie van de Oost-Europese vrouwen in Cyprus is. Een aantal van hen, aldus Nicolaou, beseft absoluut niet dat ze op Cyprus in de prostitutie terecht komen. En als ze dan op het eiland zijn, is er vrijwel niets of niemand die hen helpt om hun `artistieke' carrière te beeindigen. Hoe mis het dan kan lopen, bleek wel uit het tragische einde van het Russische meisje Roxana. In maart 2001 kwam zij naar Cyprus, maar na een paar dagen werken in een nachtclub wilde ze er al de brui aan geven. Ze ging naar het politiebureau, maar daar was niemand die haar wilde helpen. Vervolgens werd ze gezien met de broer van de eigenaar van de club waar ze had gewerkt. Wat er daarna precies gebeurde, weet niemand, maar één ding staat vast: Roxana beëindigde haar artistieke carrière en haar leven met een val van enkele etages uit een flatgebouw.

In haar rapport schrijft Nicolaou dat de Cyprische autoriteiten precies weten wat het lot is van de ,,bederfelijke waar'' die vanuit Oost-Europa wordt aangevoerd, maar er verder weinig aan doen. Op haar kantoor, enige weken na de publicatie van het rapport, klinkt ze wat voorzichtiger. ,,Natuurlijk zijn er regels'', aldus Nicolaou, ,,maar controle daarop is moeilijk''. Zo moeten de `artiesten' voordat ze naar Cyprus komen blijk geven van enige kunstzinnige kwalificaties. Maar ook Cyprioten weten dat in verarmde delen van Oost-Europa een certificaat van een dans- of zangschool zo te regelen valt.

Daarnaast worden de vrouwen geacht van 's ochtends vroeg tot drie uur 's nachts in de nachtclub door te brengen. ,,Maar ook daar helpt politiecontrole weinig'', erkent de Cyprische minister van Justititie Theodorou. ,,Slechte dingen gebeuren meestal na drie uur 's ochtends.''

Theodorou was naar eigen zeggen ,,niet verrast'' door het rapport van Nicolaou, dat volgens hem ,,de realiteit'' weergeeft. Afgezien van één punt dan, en daar wil de minister direct de puntjes op de i zetten: niemand in de Europese Unie moet denken dat Cyprus springplank wordt voor Oost-Europese prostituees. ,,Volgens de statistieken zijn er tussen 1 januari 2002 en 30 september 2003 3.402 vrouwen naar Cyprus gekomen om hier te werken als artiesten'', aldus de minister. Vrijwel zonder uitzondering hadden zij een contract voor drie of zes maanden. ,,Aan het einde daarvan is zo'n 97 procent teruggekeerd naar het land waar ze vandaan kwamen'', zegt hij. ,,Zo'n drie procent vertrok naar elders – maar dan ging het vrijwel altijd om landen als Syrië en Libanon.''

Maar ook de minister lijkt te beseffen dat het aankomende lid Cyprus met zo'n instroom van `artiesten' een slechte beurt maakt bij de EU die van de strijd tegen de mensenhandel juist een speerpunt heeft gemaakt. En dus wordt het tijd om de bakens te verzetten. ,,Een van de problemen'', aldus Theodorou, ,,is dat het zo moeilijk is om de vrouwen een verklaring te laten afleggen tegen hun werkgever''. Om die angst te omzeilen heeft Cyprus afspraken gemaakt met Bulgarije, een van de leveranciers van de ,,bederfelijke waar''. Twee politiefunctionarissen zullen naar Sofia gaan om daar verklaringen op te nemen van vrouwen die teruggekeerd zijn en dus geen reden meer hebben om hun werkgever te vrezen. Zo hoopt de minister de verantwoordelijken voor de mensenhandel voor het gerecht te slepen.

Ook ombudsman Nicolaou vindt dat het tijd is voor een nieuwe aanpak. Zo wil zij dat er een speciale politie-eenheid komt die zich alleen met de zaak van de vrouwen bezighoudt. Ook zouden niet-gouvernementele organisaties subsidie van de overheid moeten krijgen om opvanghuizen te stichten voor de slachtoffers van seksueel misbruik. Maar zal dat het probleem oplossen? Zouden de vrouwen uit Oost-Europa zelf bijvoorbeeld ook niet wat achterdochtiger kunnen zijn als ze een baan als zangeres in een nachtclub in Cyprus aangeboden krijgen? ,,Het grondprobleem is armoede'', zegt minister Theodorou. ,,Pas als mensen de kans krijgen een normaal leven in waardigheid te leven, los je dit probleem op.'' En dan kaatst hij, na alle kritiek van Europa op Cyprus, de bal even terug. ,,Daar ligt een grote taak voor de Europese Unie.''

    • Bernard Bouwman