Balkenende ontloopt motie van afkeuring

Premier Balkenende kreeg gisteren een motie van afkeuring te verwerken. Hij was niet onder de indruk. `De juistheid van dit beleid zal moeten blijken.'

De SP diende in haar bestaan wel eens vaker een motie van afkeuring in tegen een kabinet. De steun daarvoor was altijd gering. Tot gisteren. Naast de SP en GroenLinks steunde ook de PvdA deze motie. Marijnissen: ,,Dat is toch zestig zetels. `Paars' heeft destijds nooit zo'n hard signaal gekregen. De ChristenUnie en de SGP hebben ook harde woorden gesproken. Het kabinet Balkendende is gewaarschuwd.''

Premier Balkenende was na afloop van een Kamerdebat over `georganiseerde solidariteit' laconiek. Er was een ,,duidelijke meerderheid'' die het kabinet gewoon had gesteund. Maar hij vond de motie van afkeuring – waarin wordt gesteld dat het kabinet de solidariteit uitholt en dat het bezuinigingsbeleid gezinnen met lage inkomens, chronische zieken en gehandicaptenonnodig hard treffen – wel een zwaar middel, omdat die zou veronderstellen dat het kabinet doelbewust mensen in de knel brengt. ,,Ik deel die mening volstrekt niet. Ons doel is en blijft om Nederland ook naar de toekomst toe sociaal en leefbaar te houden. De juistheid van dit beleid zal in de toekomst moeten blijken.'' Maar Balkenende vond het wel een goed debat. ,,Het heeft bewezen dat we van mening verschillen.''

De afgelopen weken steggelden de coalitiepartijen CDA, VVD en D66 onderling over sociale compensatiemaatregelen van het kabinet. Gisteren mocht de oppositie aan bod komen. CDA, VVD en D66 wilden niet weer, zoals vorige week, dit debat tegenhouden. Maar om de status van het debat te verminderen vaardigden zij hun woordvoerders sociale zaken af en niet hun fractievoorzitters zoals de oppositie deed. CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen had geen behoefte aan dit debat, zei hij gisteravond, omdat de oppositie hiermee alleen een politiek spel wilde spelen: ,,Wij hebben de afgelopen weken echt iets gedaan voor de minima. Heeft u iets nieuws gehoord?'' Volgens Bos toonde de afwezigheid van de fractievoorzitters aan dat ze ,,of wisten dat ze geslacht zouden worden, of dat ze dit onderwerp niet zo interessant vinden''. ,,Beide is eigenlijk even erg.''

Echter niet Bos, maar SP-leider Jan Marijnissen zette gisteren in de strijd om het oppositieleiderschap een streep achter zijn naam. Bos was de afgelopen weken meer in beeld geweest, gisteren was het Marijnissen die het initiatief overnam. Hij had een algemeen debat over de gevolgen van het kabinetsbeleid aangevraagd, als een soort epiloog van de algemene politieke beschouwingen. Marijnissen nam ook het initiatief tot de motie van afkeuring, waarmee hij de PvdA vastzette. Bos vond de motie aan de zware kant. Daarom had hij hem ook niet ondertekend. Maar omdat hij in het debat stevig tekeer was gegaan tegen Balkenende, kon hij niet anders dan zijn fractie adviseren om vóór te stemmen.

De afgelopen weken was duidelijk geworden dat de bezuinigingen bij sommige minima, onder wie chronisch zieken en gehandicapten, harder aankomen dan op Prinsjesdag bekend werd. Premier Balkenende zei toen dat ,,iedereen tussen 0 en -1 procent'' zou blijven met zijn koopkracht in 2004. Maar berekeningen van Sociale Zaken toonden eind november grotere verschillen. Mensen bij wie sprake was van een optelsom aan negatieve effecten konden er wel tot acht procent op achteruit gaan. Dat zorgde voor politieke commotie. Balkenende beklemtoonde dat hij in september nooit garanties had gegeven. Hij zei het zich wel aan te rekenen dat zijn nuances en waarschuwingen niet allemaal waren overgekomen.

Onder druk van het parlement kwamen er vorige week reparatiemaatregelen voor 110 miljoen euro. In hoofdzaak gaat dit geld naar de bijzondere bijstand, waarmee gemeenten minima met ,,maatwerk'' kunnen helpen. Maatwerk, het was een woord dat premier Balkenende gisteren twaalf keer uitsprak. PvdA-leider Bos vroeg om de garantie dat er met dit extra geld nu geen probleemsituaties meer zouden voordoen. Balkenende reageerde geïrriteerd, zoals hij vaak was tegen Bos. ,,Ik denk dat je nooit kunt zeggen dat er in het land geen probleemsituaties meer zijn. Dat weet u ook.'' Bos reageerde: ,,Mijn vraag is: wat doet u er vervolgens aan.''

Balkenende herhaalde dat er 110 miljoen is vrijgemaakt. Bos probeerde de premier vervolgens in het nauw te brengen: Balkenende had heel goed andere politieke keuzes kunnen maken. Waarom moesten lease-autorijders een financieel voordeel van ruim 100 miljoen incasseren en minima er zo op achteruit gaan? ,,Je kunt er wel alles bijhalen'', zei Balkenende. De leaseautoregeling is een vereenvoudiging en dat pakte nu eenmaal voor sommigen gunstig uit. Hij wees er op dat in de tijd dat Bos staatsecretaris van Financiën was er met het nieuwe belastingplan miljarden aan lastenverlichting was doorgevoerd en dat ook toen mensen er op achteruit gingen.

Het debat legde gisteren een heldere scheidslijn bloot tussen de linkse oppositie en de coalitie. De kleine christelijke partijen steunden nog de hoofdlijn van het kabinet om meer eigen verantwoordelijkheid te leggen in de samenleving. Maar zij eisten wel spijkerharde garanties (SGP'er Van der Vlies) dat de zwaksten niet hard worden getroffen. Een motie van Van der Vlies, ingediend bij de begroting van Sociale Zaken, om 2004 goed te evalueren wat de werkelijke effecten zijn en indien nodig maatregelen te nemen, kan op steun van een grote meerderheid rekenen, zo bleek gisteren.

Het verschil in politieke stijl tussen Bos en Marijnissen bleek gisteren ook weer eens. Bos stelde gedetailleerde maatregelen aan de orde, en hij diende een motie in om in 2006, bij de invoering van een nieuw zorgstelsel, de kosten van de gezondheidszorg voor individuen aan een maximum te binden. De coalitie wees die motie wat lacherig van de hand. Bert Bakker (D66): ,,Deze motie is wonderlijk, omdat de oppositie de coalitie oproept om het regeerakkoord uit te voeren. Hartelijk dank''.

Marijnissen probeerde juist met een algemeen verhaal de CDA-achterban aan te spreken. Hij haalde vaak woorden aan die Balkenende veel bezigt: eigen verantwoordelijkheid, eerlijk delen, een evenwichtig inkomensbeleid, de overheid als schild voor de zwakkeren. Maar de uitwerking van het kabinet zorgt volgens Marijnissen is ,,een sociale ramp voor het land''.