Wereld kan niet lang genieten van Saddams arrestatie

Er is wereldwijde tevredenheid over Saddams arrestatie. Maar zal die beklijven? De Amerikaanse machtspolitiek en de terroristen zijn bepalend.

Tweeënhalf jaar na de arrestatie van de Joegoslavische oud-president Slobodan Miloševic zit met Saddam Hussein nu ook de andere hoofdverdachte uit de A-categorie voor malafide regeringschefs in het cachot. De wereldgemeenschap heeft het verwelkomd, van Frankrijk tot Koeweit, en van Duitsland tot Iran. Universele euforie ontbreekt, daarvoor is de omstreden oorlog tegen Saddams regime en ook diens arrestatie te zeer een Amerikaanse affaire en de `bezetting' van Irak te problematisch. Maar er is een spaarzaam moment van eensgezindheid over het lot van één van 's werelds grootste onruststokers.

In het tijdperk na de Koude Oorlog slaagden Saddam Hussein en Miloševic erin tien jaar of langer de wereldgemeenschap op het hoogste niveau te tarten, te verdelen en te verlammen. Beurtelings draaiden zij de internationale vergadercircuits dol en parasiteerden zij op de verdeeldheid in het Westen en op die tussen het Westen en andere delen van de wereldgemeenschap; met meestal Frankrijk, Rusland en China in de VN-Veiligheidsraad aan hun zijde.

Die verdeeldheid werd een integraal onderdeel van hun machtsbasis en zorgde ervoor dat ze lange tijd vrijwel ongestoord hun gang konden gaan tijdens hun moorddadige bewind. Zo waren zij meer een architect van de Nieuwe Wereldorde dan de Amerikaanse president Bush sr. zelf eens hoopte te worden.

De regering van Bush jr. trok zich eerder dit jaar weinig aan van de internationale verdeeldheid en verjoeg Saddams regime met een snelle militaire actie buiten de VN om. Bush voltooide zo het volgens veel conservatieven `halve werk' van zijn vader, die in de Golfoorlog van 1991 bewust niet doorstootte naar Bagdad. De eens zo gevreesde dictator bleek zaterdag bij zijn arrestatie niet veel meer dan een verwarde holbewoner, een Arabische kloon van Catweazle.

Daarmee sluit de wereld nu in zekere zin een oude episode van getouwtrek over twee `schurkenleiders' met regeringsmacht af. Gelijkaardige potentaten in regeringszetels met dito verdeel- en heerscapaciteiten op het hoogste niveau ontbreken vooralsnog. Ook de leiders van door Amerika gehekelde regimes als Iran, Noord-Korea en Syrië nomineren op dit moment niet voor die A-categorie.

De Verenigde Staten rekenen de eerste twee landen weliswaar tot de `As van het Kwaad', maar dichten hun niet dezelfde dreiging en malafiditeit toe als het regime van Saddam. In sommige delen van de wereld bestaat de vrees dat de VS, zeker met de wind in de zeilen na de arrestatie van Saddam, ook andere onwelgevallige regimes zullen aanpakken. Maar die vrees is overdreven gezien de enorme problemen die de VS ondervinden bij hun operaties in Irak en Afghanistan.

Veel ruimte om zich rijk te rekenen over gebrek aan nieuwe `schurkenleiders' heeft de internationale gemeenschap niet. De grootste dreiging komt volgens internationale, niet alleen Amerikaanse topdiplomaten niet meer uitsluitend van kwaadaardige regimes. ,,We zitten sinds de aanslagen van 11 september in een Nieuwe Wereld met een nieuwe dreiging, waar de grens tussen state and non state actors vervaagt'', zegt een topdiplomaat die voor de Europese `buitenlandcoördinator' Solana werkt. ,,Osama bin Laden heeft geen regeringsmacht, maar hij is wel de grootste terrorist ter wereld en loopt voorlopig vrij rond. Hij vormt nu de grootste bedreiging. Zeker volgens de Amerikanen.''

Westerse diplomaten menen dat van de arrestatie van Saddam Hussein een waarschuwing uitgaat voor andere typen leiders als terreurmagnaat Bin Laden en nog vrij rondlopende oorlogsmisdadigers als Karadzic en Mladic. Een Europese diplomaat: ,,Het blijkt met de bestaande technieken dus toch mogelijk om zo'n vent uit een beerput van twee bij twee meter te lichten. Een groot succes, goed voor de wereld en alle reden voor Bin Laden, waar hij zich ook verborgen houdt, om zich zorgen te maken.'' Westerse diplomaten sluiten niet uit dat er internationaal meer druk komt om leiders als Bin Laden, Karadzic en Mladic aan te houden.

Of de internationale tevredenheid na Saddams aanhouding lang zal beklijven, is de vraag. Zijn arrestatie betekent, op het eerste gezicht, anders Miloševic' aanhouding niet het begin van de normalisering van een land. Daarvoor verkeert Irak nog te zeer in de schemerzone tussen ontwrichting en wederopbouw. Zelfs president Bush reageerde gisteren nog voorzichtig: ,,De terroristen in Irak blijven gevaarlijk. Het werk van onze coalitie blijft moeilijk en zal verdere opofferingen eisen.'' Lees: slachtoffers.

Zolang Irak niet gestabiliseerd is, zullen ook de internationale verhoudingen niet gestabiliseerd worden en zal de onvrede over de unilaterale Amerikaanse aanpak blijven opspelen. Op dit moment zijn er nog te veel onzekerheden en twistpunten. De VS willen het aan de Irakezen overlaten of Saddam de doodstraf moet krijgen, waar de Britten en VN-chef Annan meteen al niks van willen weten. Zullen Frankrijk, Duitsland en Rusland zich de komende dagen soepeler opstellen als zij de Amerikaanse gezant Baker op bezoek krijgen voor overleg over kwijtschelding van Iraks schulden? En zullen de VS zich op hun beurt nu soepeler opstellen om de missie in Irak te internationaliseren via de VN?

Als de regering-Bush zelf aan de knoppen wil blijven zitten in Bagdad tot daar een soevereine regering is benoemd, hoeft zij op weinig troepen en geld van andere landen te rekenen. De Amerikaanse machtspolitiek in Irak zal daarmee een bron van irritatie blijven. Zo wordt de toekomst van de wereldorde ook na Saddams arrestatie nog steeds op de grond in Irak bepaald. De zelfmoordterroristen in Irak en daarbuiten behoren tot de mede-architecten.