Regionale omroep leefde boven zijn stand

RTV West en RTV Rijnmond zijn zo goed als failliet, bleek vorige week uit een onderzoek. Morgen beslist de provincie Zuid-Holland over hun lot. Wat ging er precies mis?

,,RTV West is materieel failliet, RTV Rijnmond koerst op dezelfde situatie af'', stelt een onlangs verschenen onderzoeksrapport over de twee regionale omroepen in de Randstad. De organisaties hebben jarenlang op zo'n grote voet geleefd, luidde de harde conclusie, dat alleen een formeel rechterlijk vonnis nog aan het faillissement ontbreekt.

De gevolgen zijn niet uitgebleven. Eerder al maakte West bekend dat 42 mensen worden ontslagen. Bij RTV Rijnmond worden 37 banen geschrapt. De ondernemingsraad van RTV West is inmiddels opgestapt. De hoofdredactie van RTV Rijnmond is op non-actief gesteld; en gistermiddag maakte de hoofdredacteur van RTV West, Ron Fresen, bekend op te stappen.

Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van de provincie Zuid-Holland, die verantwoordelijk is voor de subsidie aan de regionale omroepen. Ook andere regionale omroepen hebben een krap budget, maar onderzoekers L. Welters en R. van Velzen concludeerden dat bij RTV West en RTV Rijnmond meer aan de hand was: ze leefden lang ,,boven hun stand''.

De situatie van RTV West is het meest zorgwekkend. De hoogte van de structurele lasten van de omroep vormt volgens Welters de belangrijkste oorzaak voor de problematische situatie. ,,De omroep geeft structureel 120 procent van de provinciale subsidie uit. En dan heb ik het nog niet over programmakosten.''

Over de invoering van een nieuwe radioprogrammering bij RTV West – all talk – waarbij de muziek werd geschrapt, oordeelt Welters hard. De luistercijfers kelderden van rond de 8 procent naar 4,2 procent. D. Binnendijk, momenteel directeur van RTV West, heeft medio oktober een eind gemaakt aan de nieuwsprogrammering. Over september en oktober scoorde de omroep weer iets hoger, 5,3 procent. Volgens Welters is de veranderde programmering een ,,vreselijk belangrijke oorzaak'' geweest voor de problemen bij RTV West. Niet alleen de luisteraars haakten volgens hem door de veranderde programmering massaal af, maar ook de inkomsten uit regionale reclame daalden met 35 procent.

Twee dagen na de invoering van de nieuwe format kondigde toenmalig directeur J. Soer aan directeur van de VARA te worden. In een reactie zegt hij dat de nieuwe format bij RTV West te weinig kans heeft gekregen. Dat een formatwijziging luisteraars kost, is volgens Soer een ,,bekend gegeven''. ,,Dat duurt één tot anderhalf jaar.''

Soer meent dat de onderzoekers een hele belangrijke oorzaak van de dalende luistercijfers niet opgenomen hebben in het rapport. Vanaf de dag dat de programmawijziging werd doorgevoerd, was RTV West door de overheid verplicht op een andere frequentie uit te zenden. Soer: ,,Dat hebben ze onder het tapijt geveegd. In Den Haag en Leiden, waar veel van onze luisteraars wonen, is de ontvangst sindsdien zeer slecht.'' Welters zegt hierover: ,,De frequentieverandering heeft wel enige invloed gehad, maar niet substantieel.''

In het rapport worden voorts nog tal van oorzaken genoemd voor de teloorgang van de omroep. Zo is een nieuw, te duur, pand betrokken en zijn er te veel auto's aangeschaft. Veel van die investeringen werden met geleend geld gedaan. Ook werken er volgens Welters te veel mensen bij zowel RTV West als RTV Rijnmond.

Welters is van mening dat de omroep ook een te zwaar management heeft. Volgens de onderzoeker laat het rapport er ,,geen twijfel over bestaan'' dat Soer ,,gelet op het jaar 2002'' van grote invloed is geweest op de problemen.

Soer heeft naar eigen zeggen gehandeld ,,met instemming van bestuur en redactieraad''. Hij zegt dat de meeste uitgaven voor zijn komst waren gedaan en dat de problemen van voor zijn komst naar RTV West in 2002 dateren. ,,Ik kwam er achter hoe het zat en heb er alles aan gedaan om dat te veranderen. Volgens mij heeft Welters de opdracht gekregen: zoek uit hoe we Soer alles kunnen verwijten.'' Soer overweegt juridische stappen tegen de onderzoekers.

RTV Rijnmond is er financieel minder slecht aan toe dan RTV West. Rijnmond is er langer in geslaagd de liquiditeitsproblemen uit te stellen. Dat kon de omroep onder meer doen door een renteloze lening van de provincie in 1999, hoge radioreclameopbrengsten in 2000, incidentele subsidies van de provincie, uitstel van noodzakelijke vervangingsinvesteringen en projectsubsidies.

Bij Rijnmond werken volgens het rapport vooral te veel mensen omdat de radio- en tv-afdeling niet samenwerkten. Om conflicten tussen de beide afdelingen te vermijden, – ,,de emoties lopen vaak hoog op'' – is vanaf het begin de integratie van radio en televisie uitgesteld. RTV Rijnmond-directeur E. Wehrmeijer erkende eerder dat de hoofdredacteuren van Radio en TV goede programma's leverden, maar dat het niet integreren van beide afdelingen het bedrijf te gronde heeft gericht. De inschakeling van het aantal freelancers werd bovendien niet in de hand gehouden.

Journalistenvakbond NVJ wil proberen de eindverantwoordelijken bij RTV West zoals Soer via een rechtzaak financieel aansprakelijk te stellen voor de schade van de ontslagen medewerkers. ,,Ze hebben vanaf 2001 nog ruim 35 werknemers binnengelokt. We kunnen aantonen dat dit onverantwoord was'', zegt T. Bruning, secretaris omroepzaken van de NVJ.

Om beide omroepen te redden, is volgens de onderzoekers een bedrag van 9,4 miljoen euro nodig, waarvan 6,4 miljoen euro subsidie en 3 miljoen euro aan renteloze leningen. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland adviseren de Provinciale Staten vandaag over de omroepen, morgen valt hun besluit. ,,We hebben grote twijfels over de haalbaarheid van de oplossingen. Het vertrouwen is ernstig geschonden. Maar aan de andere kant weegt zwaar dat de zenders een taak als rampenzender hebben. Ook zien we dat de instellingen aan het herstructureren zijn'', zegt VVD-gedeputeerde Van Heijningen.

RTV West-directeur Binnendijk kan zich niet voorstellen dat de provincie níet overstag gaat ,,Maar we staan met de rug tegen de muur. Als de provincie Zuid-Holland niet helpt, houdt het op'', aldus Binnendijk.