HET BEELD

Meer dan een educatief programma of een spelletje is Het Groot Dictee der Nederlandse Taal een ritueel. Tussen sinterklaas en Kerstmis laten dertig prominente Nederlanders en Belgen zich gewillig slachten door dertig onbekende tegenstanders, die het Groene Boekje uit het hoofd hebben geleerd en op elke spellingsonregelmatigheid zijn voorbereid. Hogepriester bij het bloedbad is Journaal-anchorman Philip Freriks, die het tv-dictee dertien jaar geleden uit Frankrijk meenam. Een jury onder voorzitterschap van ex-politicus Henk Vonhoff houdt toezicht of er wel kosjer en halal geslacht wordt. De herkomst van de regels is soms duister. Vonhoff pleitte hardop tegen een van die spellingsregels: bij samengestelde plantennamen wordt het eerste deel zonder verbindings-n geschreven als het een dier betreft. Ik was er ingestonken (erin gestonken?) en had `apenbroodboom' geschreven.

Het valt niet goed voor te stellen dat iemand naar het Groot Dictee (met een vertraging van twaalf minuten ook door het Belgische Canvas uitgezonden) zou willen kijken zonder zelf mee te doen. Het grote aantal fouten vermeerdert de masochistische pret. De beste van de Nederlandse prominenten, LPF-fractieleider Mat Herben, had slechts 27 fouten. Omdat het gemiddelde wordt genomen van prominenten en `specialisten' (de winnaar, een professionele Rotterdamse `betweter' maakte zeven fouten), en omdat dit jaar een nieuw laagterecord werd gevestigd met een gemiddelde van negenendertig, is het maar goed dat de scores van Elsemieke Havenga, Jacques Schraven, Annette van Trigt en minister Veerman in de uitzending niet onthuld werden.

Toch moet langdurig meedoen aan het dictee ook kunst baren. Tot mijn verbazing maak ik elk jaar minder fouten, in tegenstelling tot het gemiddelde. Het grootste probleem blijven de spaties of het gebrek daaraan in `tevoorschijn', `botvieren' en `achter in de auto'. Deze aflevering van het dictee, getiteld `De hittegolf' repte eveneens van minuscule bikinietjes (geen `bikini'tjes') en indiaanse mocassins aan een turkooizen zee.

Je zou het succesprogramma ook goed voor de radio kunnen maken. De meeste beelden van krassende pennen, grimassende prominenten en een ijsberende, over de rand van zijn bril turende surveillant doen ternauwernood ter zake. Pas als de correcte spelling in beeld verschijnt, wordt het een beetje televisie, maar zelfs dan niet noodzakelijkerwijs.

Later op de avond vertelde de blinde cabaretier, columnist en romanschrijver Vincent Bijlo aan Barend & Van Dorp dat hij zich wel degelijk een voorstelling kan maken van het uiterlijk van, zeg Balkenende en Saddam Hussein. Wordt ons inzicht scherper doordat de tv ons dertig keer per avond dezelfde nieuwsfoto laat zien? Bijlo zei dat hij in een tv-programma het beeld op zwart had laten zetten, toen hij een voicemail-boodschap liet horen van een vrouw onder het puin van de Twin Towers. Iedereen moest huilen, misschien juist omdat dat ene rituele beeld van een vliegtuig en een wolkenkrabber een keer niet te zien was.

Ned.3 (NPS), Het Groot Dictee der Nederlandse Taal, 15 december, 20.44u.

    • Hans Beerekamp