Wouter Bos houdt zich de critici van het lijf

Op het PvdA-congres hield partijleider Bos alle vleugels te vriend. Maar één knoop hakte hij door: ,,De verzorgingsstaat kan niet blijven zoals hij is.''

,,Heb vertrouwen in elkaar'', riep PvdA-leider Bos zijn partijgenoten zaterdag toe, aan het eind van hun tweedaags congres in Groningen. De oproep was vooral gericht aan de PvdA'ers in Amsterdam en Rotterdam, die in hun onderlinge debatten over integratie te zeer een `Ajax-Feyenoord' zouden maken.

Er is de PvdA-leider veel aan gelegen om het debat binnen de partij open te houden en daartoe verdeelde hij in Groningen zorgvuldig lof en blaam. ,,Dat keur ik af'', zei Bos over het aanvankelijke standpunt van de PvdA-Rotterdam om geen asielzoekers meer tot de stad toe te laten. Maar de Rotterdamse deelraadvoorzitter Dominic Schrijer, die hetzelfde bepleitte voor zijn wijk, staat ,,dag in dag uit midden in de samenleving'' en zulke mensen ,,verdienen onze steun'', aldus Bos.

De leiding van de PvdA moge zich dan hebben voorgenomen intens naar de samenleving te luisteren, maar in Groningen was Bos vooral bezig zich binnen de partij de critici van het lijf te houden. Daaronder waren degenen die ,,de manier waarop het debat wordt gevoerd tot hoofdonderwerp van het debat maken'', doordat zij – aldus Bos – te vroeg met ,,politiek correcte'' argumenten komen. En ook degenen die de afgelopen weken steeds luider verkondigen dat de PvdA van Wouter Bos te slap oppositie voert.

De laatsten hadden er op het congres al flink van langs gekregen in de speech van partijvoorzitter Koole. Die verweet PvdA-coryfee Bram Peper, wegens kritiek op de partijlijn in de media, `zure' en `ongefundeerde' commentaren. Bos legde later nog eens uit dat de goede resultaten in de peilingen laten zien dat er geen aanleiding is om tot een ,,oppositievoeren van grote woorden over te gaan''.

,,We zouden Balkenende geen groter plezier kunnen doen dan onze stijl van oppositie voeren met reële alternatieven in te ruilen voor goedkope kritiek en hard schreeuwen vanaf de zijlijn'', aldus Bos. Als illustratie hiervan bracht Bos in zijn toespraak een reeks onderwerpen ter sprake waarin de benadering van de PvdA niet zozeer in de grond, als in de stijl en voorgestelde uitvoering afwijkt van het kabinetsbeleid. ,,De verzorgingsstaat kan niet blijven zoals hij is'', heette het bij Bos bijvoorbeeld. ,,De taak van de overheid in een moderne verzorgingsstaat is het creëren van de absolute basisvoorwaarden die mensen in staat moeten stellen om mee te draaien in onze samenleving''. Die omschakeling, kondigde Bos aan, zal delen van de PvdA moeilijk vallen.

Wat de ledenafgevaardigden van de PvdA, merendeels afkomstig uit de gewesten, van de toespraak van Bos vonden, was moeilijk na te gaan. De speech van de partijleider was namelijk aan het eind van hun tweedaagse bijeenkomst in een enorme hal, waarbij het bezoek van de voormalige sovjetleider Michail Gorbatsjov het onbetwiste theatrale hoogtepunt was. Gorbatsjov kwam de PvdA bedanken voor de hulp bij het oprichten van zijn eigen sociaal-democratische partij in Rusland.

Helemaal zonder uitingen van irritatie van de basis jegens de leiding was de bijeenkomst zeker niet. Zo werd bij de bestuursverkiezing de outsider Marije Laffeber aangewezen tot internationaal secretaris van de partij, in plaats van Alvaro Pinto die voor herverkiezing was voorgedragen. Ook dreigde het voor de partijleiding nog even pijnlijk te worden toen de gekozen burgemeester aan de orde kwam. Bos en de rest van de fractie in de Tweede Kamer zijn daarvoor, in principe.

Een congresmotie waarin werd aangedrongen op de handhaving van de door de gemeenteraad gekozen burgemeester, zoals die in het laatste PvdA-verkiezingsprogramma stond, kon alleen maar worden afgewend door de belofte, over de burgemeester te zijner tijd een ledenraadpleging te houden.

Van de kant van de partijleiding bracht het congres één grote programmatische vernieuwing: niet langer is euroscepsis taboe binnen de PvdA. ,,Als Europa niet democratischer en daadkrachtiger wordt'', dan zou de PvdA de kiezer best eens kunnen adviseren bij een referendum tegen de Europese grondwet te stemmen, stond in Bos' oorspronkelijke tekst. Helaas, het mislukken van de top in Brussel ontnam aan deze gedachte elke sensatie.

    • Raymond van den Boogaard