Wat zijn de effecten in Irak en in Amerika?

Wat zijn de effecten op het geweld in Irak? Ook nu Saddam als machtsfactor is geëlimineerd hebben de sunnieten reden om hun strijd voort te zetten.

De dag begon vandaag met aanslagen op twee politiebureaus in en bij Bagdad: een dag als alle andere. Maar Amerikaanse commandanten hadden ook niet verwacht dat de gevangenneming van Saddam Hussein onmiddellijk tot vrede in Irak zou leiden. De grote vraag is: leidt Saddams eliminatie op termijn tot een vermindering of zelfs beëindiging van het geweld in Irak?

Vermoedelijk niet. Maar niemand die deze vraag op dit moment met zekerheid kan beantwoorden.

Want welke rol speelde Saddam precies in de guerrilla die verstokte aanhangers van zijn Ba'athbewind voeren? En welke rol spelen Saddams vrienden precies in het geweld in Irak? Meer dan zeven maanden guerrilla hebben geen duidelijkheid daarover opgeleverd.

Wat Saddams rol in het verzet betreft wordt aangenomen dat hij niet veel meer was dan inspiratiebron en symbool voor de Ba'athisten, voornamelijk min of meer seculiere leden van de sunnitische minderheid, die de strijd voortzetten. In zijn schuilplaats werden geen communicatie-apparatuur, kaarten of andere bewijzen gevonden dat hier de hoogste guerrillacommandant actief was. Of zijn aanhang nu gedemotiveerd naar huis gaat of juist harder gaat vechten, is voer voor speculaties. Het is wel zo dat de dood van zijn twee zoons, Uday en Qusay, toch ook vlaggenschepen van het Ba'athregime, niet opvalt in de grafieken van het geweld.

Een andere belangrijke bron van verzet in Irak – naar wordt aangenomen groeiend – zijn sunnitische extremisten die helemaal niets met Saddam te maken willen hebben. Zij worden gedreven door afkeer van de Amerikaanse bezetting die als aantasting van de islam en de nationale waardigheid wordt gezien. De gevangenneming van Saddam maakt hun niets uit. Zij zetten hun strijd tegen de `ongelovigen' en `kruisvaarders' en voor hun eer onverminderd voort. Iedere Amerikaanse soldaat die een Iraakse vrouw fouilleert, zorgt voor nieuwe rekruten. Hun feestjes op de lijken van gedode Amerikaanse militairen geven aan dat hun verzoeningsbereidheid gering is.

Hetzelfde geldt voor buitenlandse moslim-extremisten die in Irak actief zijn. Amerikaanse politici onderstrepen hun rol vaak: ,,De Irakezen worden gebruikt door Al-Qaeda''. Maar Amerikaanse commandanten ter plaatse lieten vorige week nog weten dat van alle arrestanten niet meer dan 10 procent buitenlanders zijn. Toch: Saddam maakt hun niets uit.

Ook de criminaliteit, die altijd profiteert van instabiliteit, blijft actief. De nieuwe Iraakse politie, nauwelijks opgeleid omdat de Amerikaanse autoriteiten voorlopig vooral in aantallen denken, is volstrekt niet tegen de misdaad opgewassen, blijkt op plekken waar Amerikaanse troepen de controle aan haar hebben overgedragen.

Het is niet toevallig dat sunnieten de huidige guerrilla in Irak domineren. De sunnieten lagen boven in Saddams Irak en lang daarvóór, en zij hebben het meest te verliezen.

De Koerden en de shi'ieten, die samen met de sunnieten de belangrijkste bevolkingsgroepen vormen, hebben zwaar onder Saddams regime te lijden gehad. Maar de Koerden zitten haast onaantastbaar in hun noorden, en de shi'ieten maken zich onder aanvoering van hun ayatollahs op om hun getalsmatige meerderheid (60 procent van de bevolking) in regeringsmacht om te zetten. Ook nu Saddam als machtsfactor is geëlimineerd hebben de sunnieten een goede reden om hun strijd voort te zetten.

    • Carolien Roelants