Toch nog een passagier op de laatste bus

Reisorganisatie Oad is afgelopen weekeinde na tachtig jaar gestopt met streekvervoer. ,,We hebben afscheid genomen van onze roots.''

De laatste Oad-streekbus, van Hengelo naar Goor, vertrekt om 20.20 uur zonder betalende passagiers. Voor gelegenheidschauffeur Joop ter Haar, in het dagelijks leven president-commissaris van de reisorganisatie, geen verrassing. De lege bussen hebben meerdere keren zijn eergevoel als ondernemer aangetast. ,,Mensen zeggen: Joop, jij bent zo commercieel maar we zien niemand in de bus. Hoe kan dat toch?'' Ter Haar antwoordde dan altijd dat streekvervoer niets meer met commercie te maken heeft. Dat het een ,,nutsvoorziening'' is, waar de overheid fors geld op toelegt. ,,En wie betaalt, bepaalt.'' Door de strakke regelgeving en het slechte economisch rendement trekt Oad zich terug uit het streekvervoer. Decennialang verzorgde het bedrijf de lijndiensten in Twente en Salland. Maar aan de openbare aanbesteding voor deze lijnen heeft het niet eens meegedaan. De diensten zijn nu in handen van Connexxion en Syntus. Syntus neemt ook de treindienst Zutphen-Hengelo over van de NS. De 43 chauffeurs van de Oad, die overgaan naar Syntus of Connexxion, maken deze zaterdagavond de laatste Oad-rit in het streekvervoer mee als passagier. ,,Niet praten met de chauffeur'', zegt Ter Haar. Gehuld in een ouderwets bedrijfstenue heeft hij de grootste moeite met moderne obstakels als verkeersdrempels. Het is dertig jaar geleden dat hij een bus heeft bestuurd. In het centrum van Delden moet hij bij een halte zowaar stoppen voor een passagier. De uitgestoken strippenkaart wordt weggewoven. ,,Laat maar zitten.'' Omdat hij verder niet meer hoeft te stoppen, rijdt lijn 91 zes minuten voor op schema de garage in Goor binnen. ,,Aftanken en uitvegen graag'', roepen de chauffeurs in een jolige bui tegen hun baas. Die beseft dat een tijdperk is afgesloten. ,,We hebben afscheid genomen van onze roots.''

De Oad is voortgekomen uit de lokale busonderneming die Ter Haar senior 1924 begon. De rode T-Ford waarmee hij passagiers van boerderij tot boerderij vervoerde, staat geparkeerd in de remise. ,,Het is een afscheid met gemengde gevoelens'', zegt Ter Haar tegen de chauffeurs en gepensioneerde werknemers die zich binnen verzameld hebben. Het economisch rendement heeft hij laten prevaleren boven het emotionele aspect, hoe zwaar het hem ook valt. Het streekvervoer was nog maar goed voor een half procent van de totale omzet van 650 miljoen euro van de Oad Groep. In de loop der jaren is het overvleugeld door de toeristische bus- en vliegreizen. Het vergde onevenredig veel tijd van het management en was nauwelijks winstgevend. Het jaar 2002 werd zelfs afgesloten met een verlies van 150.000 euro. ,,Het was economisch niet langer verantwoord om hier aan mee te doen'', zegt Ter Haar.

De chauffeurs, van wie er velen al tientallen jaren voor Oad rijden, tonen begrip. ,,Ik heb vijftien jaar geleden al voorspeld dat dit geen stand zou houden'', zegt chauffeur Jan ten Kate. Geregeld gingen avonden voorbij dat hij in totaal niet meer dan vier passagiers in de bus had. Minder passagiers leidden tot schrappen van lijnen en dat trok weer minder passagiers. ,,En dan beland je in een vicieuze cirkel'', zegt Ten Kate. ,,Met name na de invoering van de strippenkaart is het minder geworden'', constateert zijn collega Jan Olde Samson. ,,Je was als bedrijf gewoon het overzicht over je passagiers kwijt.'' Ter Haar noemt de strippenkaart ,,eenheidsworst''. Met het huidige tarievensysteem kan een openbaar vervoerder de opbrengsten niet beïnvloeden, terwijl de kosten wel vaststaan. Ter Haar pleit voor meer flexibilisering. ,,Laat busbedrijven zelf tarieven vaststellen. Wij hebben verstand van marketing, weten hoe je mensen de bus in moet trekken. Ik heb liever veertig mensen voor 1 euro in mijn bus, dan twee voor een tientje.'' De overheid dient zich in zijn ogen bij het verlenen van concessies te beperken tot het bepalen van de randvoorwaarden. En als de exploitatiesubsidies niet meer worden verstrekt op basis van vervoerde reizigers maar van gereden kilometers, wordt in de ogen van Ter Haar geld bespaard. ,,Als in Nederland wordt aanbesteed op basis van kilometerprijs ben ik ervan overtuigd dat er tientallen bedrijven op inspringen en dat de overheid dan goedkoper uit is.'' Zodra de overheid de regels aanpast, staat de Oad ,,in de startblokken'' om het streekvervoer weer op te pakken. Chauffeur Jan ten Kate denkt dat hij definitief afscheid heeft genomen van de Oad. Bij Syntus begint hij aan een derde carrière. Eerst reed hij op een SRV-wagen, toen in een streekbus en nu gaat hij ook treinen besturen. Een afwisselende baan, maar liever was hij bij de Oad gebleven.

    • Martin Steenbeeke