Omheinde plek

Echte natuur is natuur die niet door mensen gekend wordt, meent Thomas van Slobbe, directeur van een kleine natuurorganisatie, zo stond vorige week in deze krant. Hij vindt het een probleem dat alle natuur in Nederland door mensen wordt beheerd en dat we niet meer bang zijn voor de natuur. ,,In de achttiende eeuw lieten passagiers van rijtuigen zich blinddoeken tijdens een tocht door de Alpen om de wrede natuur maar niet te hoeven zien. We zijn het ontzag en de angst voor de grootsheid van de natuur kwijt geraakt.''

Dat is zeker waar. Er is in Nederland ook weinig grootse natuur te bespeuren – de Alpen zijn werkelijk andere koek dan de Oostvaardersplassen. Ooit moeten ook hier woeste bossen geweest zijn waarin je kon verdwalen zonder dat je meteen op een weg of een ANWB-paddestoel stuitte of waarin je verscheurd kon worden door wilde dieren. Zoiets geeft ontzag. Maar de oplossing die Van Slobbe nu voorstelt is mal: hij wil kleine stukjes natuur aan de mens onttrekken, lege plekken creëren, niet gezien of betreden door mensen. Dat is weer zo'n kabouteroplossing waar niemand iets aan heeft.

Er is trouwens helemaal geen oplossing voor dit probleem. De rare kwasten die weer wolven willen loslaten op de Veluwe zijn ook op de verkeerde weg. We gaan evenmin gaten in de weg graven om het rijden door de natuur weer gevaarlijker te maken of struikrovers uitzetten. Het is hier geen pretpark. Nederland heeft geen grote woeste natuur meer, het is niet anders. Al moet je je niet vergissen in wat `onze' natuur toch nog kan: grote stukken land overstromen, met wind daken van de huizen rukken of zeilers in levensgevaar brengen. Een gevoel van woestheid zal niet veroorzaakt worden door een stukje landschap te omheinen met een heg en dan te zeggen: dit is van niemand. Vermoedelijk gelooft Van Slobbe dat zelf ook niet, en wil hij alleen maar aandacht vragen voor zijn verlangen de natuur te ondergaan als iets dat groter is dan wij, in plaats van als allerlei gebiedjes vol bordjes en geïmporteerde koeien waar je over de paden mag wandelen met uitzicht op de modieuze puinhopen waarin de bossen veranderd zijn sinds het bon ton is om geen tak meer op te rapen.

De lege plekken-actie lijkt een beetje op de stunt `de stilste plek van Nederland', die de stichting Natuur en Milieu onlangs heeft aangewezen. Op de Utrechtse heuvelrug. Je valt direct van je stoel als je dat leest, want als het ergens niet stil is, is het daar wel, doorsneden als dat gebied is door snelwegen en spoorlijnen. Ga voor de grap maar eens wandelen in de bossen bij Maarn. Een niet aflatend gebroem zal uw deel zijn. Zelfs de burgemeester van Maarn zei onmiddellijk dat het elders natuurlijk wel stiller was, en dat inwoners van zijn gemeente veel last hebben van de A12 en de spoorlijn Utrecht-Arnhem. Ook de onderzoekers van Natuur en Milieu weten best dat het daar in Maarn niet echt stil is. Het is er alleen maar stiller dan in één van de andere drie onderzochte terreinen van Natuurmonumenten. Op zichzelf schokkend genoeg: in een gebied als de Overijsselse Weerribben, dat doorgaat voor stil en natuurlijk, heerst vrijwel aldoor een rotherrie, zowel van auto's en vliegtuigen als van motorboten en trekkers. Misschien is het daar 's nachts echt stil. Op de Utrechtse heuvelrug waarschijnlijk niet, de A12 bromt dag en nacht door.

De stichting Alterra, die veel onderzoek heeft gedaan naar de beleving van rust, stilte en ruimte, vraagt zich in een van haar rapporten ook af wat mensen eigenlijk bedoelen als ze zeggen behoefte te hebben aan rust en ruimte. Of ze niet eigenlijk bedoelen dat ze lekker willen kunnen doorrijden op de weg, bijvoorbeeld als ze naar het strand willen, waar de rest van Nederland ook naartoe wil. Iedereen weet dat veel mensen in het geheel geen behoefte hebben aan rust en stilte, maar het allerliefst bovenop elkaar gaan zitten met flink veel herrie. Veel mensen horen autowegen zelfs helemaal niet, valt me vaak op. Loop je ergens te wandelen, zingt iemand een loflied op de stilte, heb je zelf het gevoel dat je in een fabriekshal staat, zo'n aanhoudende dreunende herrie heerst er op de achtergrond. En het vreemde is: natuur is geen natuur meer als er zoveel lawaai heerst. Een heideveld telt niet als er gedurig pretvliegtuigjes overheen cirkelen, een bos doet je niets als het auditief is alsof je staat te liften aan de snelweg. Onderdeel van de ervaring van natuur is stilte. Het kan niet anders of Van Slobbes ontzag voor de natuur is voor een deel weggeronkt.

Je hoort nu al vaak de aanbeveling: `daar is het 's nachts nog echt stil'. Overdag rekent niemand al meer ergens op.

Alterra signaleert ook dat de overheid op het gebied van stilte niet echt doelmatig te werk gaat. Enerzijds is het al lang best als de maximale hoeveelheid geluid maar niet overschreden wordt, anderzijds wil men kwaliteit, maar de verschillende departementale afdelingen werken niet echt geweldig samen. Op provinciaal niveau is het al niet beter.

Was laatst in Drenthe, in de buurt van Norg. Het was geweldig ijskoud weer, de zon ging onder en ik besloot een eindje te gaan wandelen. De velden door, schitterend, achter de bomenrand in de verte gloeide de lucht nog wat na, aan de andere kant was de maan groot en vol opgekomen, een `enk'le al te late vogel' was nog zichtbaar, de wereld stond er roerloos bij.

Maar stil niet. Waar het in dat gebied meestal wel stil is, was het nu, zonder westenwind, een en al autogeluid. Van de doorgaande weg verderop. Van de weg door het dorp die zo sfeervol niet met asfalt maar met klinkers is bestraat wat het geluid zo ongeveer verdriedubbelt. Ach Goethe. ,,über allen Gipfeln/ Ist Ruh,/ In allen Wipfeln/ Spürest du/ Kaum einen Hauch''. Nu ja, Gipfeln hebben we toch ook niet.

Maar 's nachts was het er stil. Tot half zeven.

Zouden we niet een heel stille actiegroep kunnen beginnen? Onverharde kleinere wegen, geen pleziervliegtuigjes boven mooie landschappen, beperktere vliegroutes, geluidabsorberend asfalt? Of is het allemaal vergeefse moeite. Moeten we ook maar een plek omheinen met een haag en dromen van woeste natuur met watjes in onze oren.

    • Marjoleine de Vos