Gorbatsjov opent expositie in Groningen

Michail Gorbatsjov (72) pakt de hand van Groninger Museumdirecteur Kees van Twist als hij zaterdag tijdens de persconferentie in het museum zegt: ,,We hebben meer mensen nodig zoals hij.'' Want culturele uitwisselingen, meent de oud-president van de voormalige Sovjet-Unie, bevorderen de communicatie tussen landen.

Gorbatsjov opende zaterdag de tentoonstelling Het Russische Landschap in het Groninger Museum, waar 68 negentiende-eeuwse Russische landschapsschilderijen te zien zijn. Het is de eerste keer dat er in West-Europa een tentoonstelling van deze omvang aan hun werk gewijd wordt. Gorbatsjov, voor het eerst in zes jaar in Nederland, zegt voor een zaal met 140 journalisten – alleen de opening in 1994 van het museum trok meer publiciteit – dat hij zich verbonden voelt met de natuur, vooral met die van de eindeloze steppes en bossen van de noordelijke Kaukasus, waar hij opgroeide. Op de expositie is werk van onder anderen Ivan Sjisjkin, Isaak Levitan en Archip Koeïndzji te zien. Het is de tweede tentoonstelling waarmee het Groninger Museum Russische kunst uit de negentiende eeuw belicht. Twee jaar geleden trok een expositie met werk van de schilder Ilja Repin 265.000 bezoekers. Mede dankzij dit succes won het museum het vertrouwen van de Russische musea, al vergde het volgens een van de samenstellers, slavist Sjeng Scheijen, nog ,,lang doormasseren'' om sommige werken te krijgen. Dat gold bijvoorbeeld voor het topstuk van het Museum voor Russische Kunst in Kiev, In het barre noorden (1891) van Sjisjkin, waarop een eenzame besneeuwde dennenboom te zien is. Vanuit Groningen werden technici naar Kiev gestuurd, die adviseerden over het vervoer en de verpakking van dit olieverf op doek.

Vooral van Koeïndzji is de voormalig Sovjetleider, die 's morgens een lezing gaf voor studenten van de Rijksuniversiteit en een bliksembezoek bracht aan het PvdA-congres, een groot liefhebber. ,,Zijn werk is filosofisch'', oordeelt hij. ,,Het drukt de Russische ziel uit.'' Koeïndzji experimenteerde met kleurenmengsels en is een voorloper van het expressionisme en de abstracte kunst. Gecharmeerd is hij ook van een doek van Aleksej Savrasov uit 1879 De roeken zijn teruggekeerd, het beroemdste landschapsschilderij van Rusland. Op onnoemelijk veel lakdoosjes, puzzels, vazen en posters is het in de loop der jaren gereproduceerd. Op het schilderij staan in doffe bruin- en grijstinten een afgebladderd kerkje, vervallen schuren en berkenbomen met daarin grijze roeken, die de schilder als lenteboden koos, in plaats van de zwaluw. Volgens Scheijen was Savrasov de eerste die het onherbergzame en onaantrekkelijke Russische landschap op deze wijze liet zien. ,,De gedachte erachter is dat de werkelijkheid wel armoedig is en de leefomstandigheden moeilijk, maar dat Rusland toch een innerlijke glorie en heroïsche glans bezit.''

Het Russische landschap, Groninger Museum, Museumeiland 1, Groningen. T/m 18/4, di-zo 10-17u. Toegang €8,-. Inl. 050 3666555.

    • Karin de Mik