Chirac zoekt weer heil in avant-garde

Na het echec van de Eurotop over een Europese grondwet werd meteen gespeculeerd over een Unie die uiteenvalt in verschillende groepen landen die op specifieke terreinen nauwer samenwerken.

Dadelijk na de mislukking van het overleg over een Europees grondwettelijk verdrag laaide de discussie opnieuw op over de mogelijkheid dat Europa in verschillende delen uiteenvalt.

De Franse president Jacques Chirac heeft zijn al oudere idee uit de kast gehaald om ,,avant-garde'' of ,,pioniergroepen'' van landen te vormen die op bepaalde gebieden, zoals defensie, economie en justitie nauwer gaan samenwerken dan het geheel van de Europese Unie. Frankrijk wil op die manier onafhankelijker worden van het vetorecht waarmee in een tot 25 of meer landen uitgebreide Europese Unie besluiten tot verdere integratie gemakkelijk tegengehouden kunnen worden.

De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder zei zaterdag dat een Europa van twee snelheden een logisch gevolg zou zijn van ,,een definitief mislukken'' van de onderhandelingen over het grondwettelijk verdrag. De Europese regeringsleiders hebben nog niet over een definitieve mislukking willen praten. Zij hebben de deur opengehouden voor de mogelijkheid dat er in de komende jaren alsnog een akkoord over het nieuwe verdrag komt.

Wanneer dat niet gebeurt is Duitsland volgens Schröder bereid om ,,met Frankrijk, Groot-Brittannië, en andere lidstaten die tot de oprichters behoren, maar ook met nieuwkomers'' nauwer te gaan samenwerken. Volgens hem wordt een Europa van twee snelheden ,,onvermijdelijk'' wanneer landen nationale belangen voor het gemeenschappelijk Europees belang laten gaan.

Chirac deed zaterdag al een poging om de zes grondleggers van de EU – Frankrijk, Duitsland, de Benelux en Italië – een gezamenlijke verklaring over de Europese toekomst te laten afleggen. Maar minister Ben Bot (Buitenlandse Zaken) noemde het ,,ongepast'' om, op het ogenblik dat de EU tien nieuwe lidstaten opneemt, over de vorming van een ,,kern-Europa'' te praten. ,,Of het zo kan groeien is een andere vraag. Maar voor verdere onderhandelingen is het een fout signaal om te zeggen: nu zijn jullie tweederangs'', zei Bot.

Frankrijk is nooit gelukkig geweest met de uitbreiding van de EU. Eind januari van dit jaar was Chirac op een speciale Eurotop hoogst verontwaardigd toen regeringen van toetredingslanden het waagden een andere positie in de kwestie-Irak in te nemen dan Frankrijk en Duitsland. Zaterdag zei Chirac in Brussel: ,,Frankrijk wil een akkoord dat overeenkomt met een bepaalde visie op Europa die het zelf heeft.''

Chirac voegde eraan toe dat Frankrijk deze visie deelt met de andere grondleggers van de EU. Die mening van deze zes landen moet volgens hem in de EU bijzonder zwaar wegen. Hij gaf ook aan dat de compromissen die waren aangedragen voor het punt waarop de onderhandelingen over het grondwettelijk verdrag afketsten, ,,raken aan de aard van de Unie die wij willen bouwen''.

Chirac kreeg bijval van de Belgische premier Guy Verhofstadt die zei niet meer bereid te zijn om ,,te marchanderen'' over het grondwettelijk verdrag. Volgens hem is het ,,vanzelfsprekend'' dat een groep landen ,,zich zal afvragen hoe men de Europese integratie kan laten voortgaan door samen te werken op basis van wat door de Europese Comventie is bereikt'', wanneer de komende maanden niet alsnog een akkoord over het grondwettelijk verdrag in zich komt.

    • Ben van der Velden