`We kunnen dit niet langer uit de weg gaan'

De Dierenbescherming zit in de maag met het eigen verleden. Directeur Van de Giessen begint een debat over de grenzen van de dierenstrijd. `Er is een sfeer ontstaan die we moeten keren.'

Wijnand van de Giessen, directeur van de landelijke Dierenbescherming (DB), maakt rare dingen mee. Komt hij deze week met een paar Kids for Animals (8- tot 10-jarigen) bij het ministerie van Landbouw, staat ineens een bewaker voor zijn neus. ,,Die jongens en meisjes werden behandeld als gevaarlijke extremisten. Ze kwamen een petitie aanbieden! Ik moest onderhandelen om binnen te komen.''

Het typeert de stemming in het land. Het verschil tussen radicaal dierenactivisme en normale acties van dierenbeschermers is kennelijk onduidelijk geworden. Eerder dit jaar, toen VVD-Kamerlid Oplaat door radicale activisten met de dood was bedreigd, werden collectanten van de Dierenbescherming uitgescholden. En onlangs kwam er het nieuws bij dat autonome lokale afdelingen van de DB in de jaren tachtig met geld en mensen hulp gaven aan het radicale Dierenbevrijdingsfront (DBF). Twee DBF'ers zouden in de jaren negentig ook tot het DB-bestuur zijn doorgedrongen; Oplaat riep in het Algemeen Dagblad op de DB even geen geld meer te geven. Ook voor Van de Giessen persoonlijk, hij is directeur sinds 2001, had de kwestie iets pijnlijks: eerder zei hij met stelligheid dat de DB nooit bemoeienis had met illegale acties. Hij wist niet beter. Maar nu het verleden dubbelzinniger is geweest dan Van de Giessen dacht, vindt hij dat de DB de kwestie offensief moet afhandelen.

,,Ik vind het normaal dat wij, als grootste club het initiatief nemen, maar roep alle organisaties op deel te nemen. Ik wil een openbaar debat over de methoden van het verleden, en de middelen die we in de toekomst gaan gebruiken om ons doel – een diervriendelijke maatschappij – te bereiken. We kunnen dit niet langer uit de weg gaan. Er is een sfeer aan het ontstaan die we moeten keren. Ik wil geen heksenjacht, maar mensen die betrokken zijn geweest bij radicale acties moeten een kans krijgen met hun verhaal over de brug te komen. Dan kunnen we met te weten komen hoe met dit soort zaken is omgegaan, waarom zaken vergeten zijn, hoe we er nu tegenaan kijken en vooral: hoe we verder moeten.''

Van de Giessen wijst op ex-staatssecretaris Van der Reijden (CDA), van wie deze week werd gemeld dat hij het Dierenbevrijdingsfront (DBF) begin jaren tachtig tipte over strafrechtelijk onderzoek. ,,Het is niet zo zwart-wit. Laten we iedereen bij ons debat betrekken, van de heer Oplaat tot en met mensen die sympathiseren of hebben gesympathiseerd met radicale acties.'' De uitkomst, benadrukt Van de Giessen, staat op één punt vast: de DB duldt geen wetsovertredingen. ,,We zijn gematigd en zoeken een breed draagvlak.''

De relatie met ongeduldige dierenwereldverbeteraars speelt de DB al langer parten. De verreweg grootste (175.000 leden), rijkste (69 miljoen euro eigen vermogen) en oudste (sinds 1864) dierenclub kreeg al in de jaren zeventig te maken met Lekker Dier. Dat werd opgericht omdat de DB op de Haagse ministerieste veel compromissen over de bio-industrie zou sluiten. En toen na de roerige jaren tachtig, waarin het DBF opkwam, de meeste organisaties milder werden, stond in 1997 Varkens in Nood op, dat de DB, opnieuw, de nieren proefde wegens haar zachte kritiek op de bio-industrie. Een cirkelgang die illustreert dat de DB altijd klem zit: vandaag te radicaal, morgen te gematigd.

Intussen is helder dat de DB in de jaren negentig, vóór de komst van Van de Giessen, een relatief radicale periode heeft gekend – die nog niet geheel is verwerkt. Zo is een samenwerking aangegaan met Een Dier Een Vriend (EDEV), de activistische organisatie van Geoffrey Deckers, die de basis onder de acties tegen apenproefdierencentrum BPRC legde. Deckers zat in het DBF en is hiervoor eind jaren tachtig veroordeeld voor diefstal met geweld. Nu zweert hij geweld consequent af – deze week in de Volkskrant, Trouw én Netwerk – maar tot voor kort flirtte hij met Britse actiemethoden: op de website van EDEV werden in 1999 foto's van BPRC-medewerkers geplaatst, terwijl dezelfde site tot voor twee weken een link had naar `Koen'. Koen is de actiegroep die intimidaties van BPRC-onderzoekers en hun gezinnen opeist. Ook juicht Deckers illegale bevrijdingen van dieren door anderen toe, en vindt hij het legitiem om in de privévoortuin van de BPRC-directeur een bordje te plaatsen: `Hier woont een apenbeul'.

Met deze Deckers trad de DB enkele jaren terug toe tot een coalitie van Britse en Nederlandse organisaties tegen het BPRC. In eerste instantie zei Van de Giessen hierover in deze krant: ,,We voeren een legitieme actie tegen het BPRC. Als coalitiepartners daarin fatsoenlijk opereren, zijn wij tevreden. Wat clubs daarbuiten doen onttrekt zich aan onze waarneming. Wij zullen zelf niet doorlinken naar Koen.''

Later kwam Van de Giessen op zijn uitspraken terug: de samenwerking met EDEV was, zei hij, was al in 2001 beëindigd nadat de DB had vernomen dat foto's van BPRC-medewerkers op de EDEV-site hadden gestaan. Van de Giessen wist dat tijdens het interview niet. EDEV-voorzitter Deckers zegt echter nooit een opzegging van de samenwerking van de DB te hebben ontvangen. Bovendien was Deckers erbij toen Van de Giessen nog vorig jaar oktober namens de anti-BPRC-coalitie met minister Van der Hoeven (Onderwijs) sprak. Heeft de DB wellicht te laat ingezien dat samenwerking met EDEV slecht voor haar imago is? Van de Giessen: ,,We zijn hier tegen de grens gekomen. Ik zeg niet: we zijn er overheen gegaan. Maar het is misschien een mooi onderwerp voor het openbare debat dat we gaan voeren.''

Vijfde deel van een serie. Zie www.nrc.nl Reacties: dierenstrijd@nrc.nl