Vreugde `met een schaduw' over PKN

Met een glimlach en traan werd gisteren gevierd dat de fusie van de SoW-kerken nu echt een feit is. Wat niet iedereen zal opgaan in de Protestante Kerk in Nederland.

Tegen half acht staan al honderden vooral oudere mensen in de kou te wachten bij de Domkerk in Utrecht. Om acht uur begint de dankdienst voor het slagen van de fusie tussen de Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken en de Evangelisch Lutherse Kerk. En reden tot dank hebben ze, zeggen de wachtenden. ,,Eindelijk is de oude wond geheeld. We zouden het niet kunnen maken om nog langer gescheiden op te trekken'', verzucht Hendrik van der Weij (60), gereformeerd synodelid uit Friesland. Ook Andries Bos (54) uit Sint-Anna Parochie zegt vanavond ,,van harte'' te kunnen voor de nieuwe kerk. Maar hij benadrukt dat het vreugde met ,,een schaduw'' is.

Na ruim veertig jaar hebben de drie kerken gisteren eindelijk het slepende fusieproces volbracht. Maar met de vorming van de nieuwe Protestantse Kerk in Nederland (PKN) zullen er onvermijdelijk ook nieuwe kerkscheuringen plaatsvinden. In aanloop naar de definitieve beslissing van gisteren gaven van alle drie de kerken verschillende gemeenten aan sowieso niet mee te doen aan de PKN. Vooral binnen de hervormde kerk is een grote groep die de nieuwe kerk verfoeit. Het eindpunt van gisteren vormt daarmee ook meteen de opmaat voor eindeloze juridische procedures en scheuringen binnen gemeenten en families die de komende tijd zullen plaatsvinden.

Deze dag heeft dan eindelijk de ,,heling van de deling'' plaatsgevonden, begint dominee Barend Wallet de dankdienst. ,,Het Samen-op-Weg proces was een lange weg. Een geschiedenis van vreugde en verdriet. '' Als daarna precies om kwart over acht de voorzitters van de drie kerken ondet nader in aanwezigheid van koninging Beatrix, het verenigingsbesluit in de Domkerk ondertekenen, beginnen de aanwezigen spontaan te applaudiseren.

Dat de fusie ook een keerzijde heeft loopt als een rode draad door de dienst. In zijn korte preek stelt dominee Bas Plaisier, tevens secretaris van de Samen-op-Weg kerken, dat protestanten ,,bijna genetisch ingesteld zijn op kerkscheuringen''. Bij de dank voor de fusie past daarom ook enige schuchterheid, houdt hij de aanwezigen voor. ,,We moeten belijden dat we er niet ongebroken uitgekomen zijn.''

Waarom het proces desondanks jarenlang – ,,het leek wel polderen met geblokkeerde molens'' – werd doorgezet, is omdat ,,we niet anders konden''. Begin negentiende eeuw kwamen de gereformeerde kerken voort uit de hervormde kerken. Dat die nu weer samengaan is een signaal aan de buitenwereld. ,,We moeten laten aan de samenleving laten zien dat geen breuk definitief is.''

Met die hoop kijken de gefuseerde kerken nu ook naar de bezwaarden die dreigen zich af te splitsen. Plaisier moet nog maar zien of het echt zover zal komen. ,,Wij zullen blijven vertellen dat er geen enkele reden is om de kerk te verlaten.''

Maar of er echt geen enkele reden is om de kerk te verlaten, betwijfelt Kees van Atten. Uit ,,pure belangstelling'' is de christelijk gereformeerde predikant uit Hilversum naar de dankdienst gekomen. ,,Dit is toch een historisch moment'', stelt hij vast. Wat nu gaat volgen is volgens hem minder ,,geestelijk''. De bezittingen van sommige kerken die tegen de fusie zijn, lopen in de miljoenen en hij rekent er niet op dat de nieuwe kerk of de huidige gemeenten die zonder slag of stoot op zullen geven.

Over de juridische consequenties van de fusie wordt in de dankdienst echter met geen woord gerept. ,,Heer, bewaar ons voor scheuringen'', vraagt Arie van der Plas, voorzitter van de hervormde synode in zijn gebed tijdens de dienst. En daarnaast is er altijd nog de wereldlijke rechter. ,,Die heeft ons tot nu toe altijd in ons standpunt gelijk gegeven dat de bezittingen van de hervormde kerk de nieuwe kerk de toekomen'', zei voorzitter Arie van der Plas eerder op de dag.