Vier wenken voor het koningskind: Mijd de Koets

Lieve Amalia, de bekendmaking van de zwangerschap van je moeder werd in de media al gebracht als een gebeurtenis van wereldschaal, maar jouw geboorte sloeg alles. Er waren kranten die zes, zeven pagina's inruimden om de bevolking van de kleinste details kond te doen. Niet alleen je lengte en gewicht, maar ook de leeftijd van de verloskundige en het aantal door de Kamper Oranjeverenigingen gesmeerde beschuiten werd wereldkundig gemaakt. Al die aandacht geeft natuurlijk wel aanleiding tot twijfel over de haalbaarheid van een `gewone' jeugd en opvoeding die je ouders zeggen je te willen geven. En geloof maar dat de belangstelling die je de afgelopen dagen ten deel is gevallen slechts een voorbode is van wat je te wachten staat.

De excessieve aandacht staat de ontwikkeling tot kritisch burger in de weg, die ik je graag toewens. Want prinses te zijn is iets dat je natuurlijk niet moet willen. Hoezeer ook de emolumenten van die status een andere richting uit lijken te wijzen, het is iets dat op de keper beschouwd niet nastrevenswaardig is. Het is niet het punt van die zogenoemde gouden kooi, waarin het leven van een troonpretendent zich afspeelt. Voor de daaruit voortvloeiende beperkingen bieden de talrijke privileges immers toch wel een ruime compensatie. Nee, het gaat om het feit dat zo'n, jou door erfelijkheid in de schoot geworpen, status niet strookt met elementaire noties over gelijkheid van alle mensen onderling. En evenmin met de eerlijke kans, voor eenieder, om zich voor elke positie in ons staatsbestel te laten verkiezen.

Een kritische houding ten aanzien van de verwachtingen die men van je heeft kun je zelf ontwikkelen. En daarbij kun je aan je grootvader, prins Claus, een voorbeeld nemen. Bij verschillende gelegenheden liet hij merken dat naar zijn mening het monarchale bestel eigenlijk een aantal onacceptabele consequenties had. Het was een opvatting die hem niet in dank werd afgenomen. Op het moment dat jij twijfels gaat ventileren over je veronderstelde rol zul je dezelfde reacties ervaren. Er zijn zoveel mensen die baat hebben of denken te hebben bij de voortzetting van het huidige bestel en zich met hand en tand verzetten tegen elke verandering. Sommigen hebben hierin een houding ontwikkeld waarin ze op een bijna vanzelfsprekende wijze byzantinistische bewondering jegens jouw familie paren aan verbale agressie naar iedereen die er maar een klein beetje genuanceerder over denkt.

Maar ook in andere zin zal idolatrie je deel zijn. Je zult omringd worden door mensen die in principe alles prachtig vinden wat je doet. Nooit tegengesproken worden, onderschat niet de corrumperende werking die daarvan uitgaat. En lakeien heb je in vele soorten. Je hoeft niet zozeer te denken aan die vreemd uitgedoste mannen op en naast de paarden op prinsjesdag. Nee, ze kunnen de gedaante aannemen van vriend of adviseur, ook uit die politieke groeperingen waarvan je dat niet meteen zou verwachten, van RVD-medewerker, van vice-voorzitter van een belangrijk staatsorgaan, van minister. Tegen hun invloed moet je je wapenen. Je moet je niet in de rol laten drukken die zij voor je in gedachten hebben. Dus niet in de Gouden Koets gaan zitten, je niet onledig houden met de ene wintersportvakantie na de andere en je niet met koninklijke hoogheid laten aanspreken.

Er is een sprookje dat gaat over een vrouw die zó van de kerstsfeer houdt, dat het voor haar altijd kerst moet zijn. Midden in de zomer zit zij bij de open haard, de gordijnen dicht, met de hele familie onder de kerstboom. Alle familieleden vinden dat het een onverkwikkelijke situatie is, maar niemand zegt dat – uit piëteit, uit eigenbelang.

Het zou leuk zijn als jij straks degene bent die de gordijnen openschuift. Democratisering biedt nieuwe kansen. Dit is mijn cadeau voor jou: een democratisch burgerschap in een land dat jou de mogelijkheid biedt je te kandideren en je mogelijk te laten verkiezen – wellicht tot president.

Jack Jan Wirken is voorzitter van het Nieuw Republikeins Genootschap en als docent werkzaam bij de faculteiten Rechtsgeleerdheid en Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam.

    • Jack Jan Wirken