Tàpies, maker van bijna sacrale kunst

De schilder, beeldhouwer en graficus Antoni Tàpies wordt vandaag 80 jaar. De AVRO viert dat zondag met een boeiende documentaire, waarin behalve hijzelf ook Spaanse, Amerikaanse en Franse kunstkenners over zijn werk praten. De Catalaan wordt beschouwd als een van de belangrijkste hedendaagse kunstenaars. Zijn monumentale werken vol symboliek zijn wereldwijd te vinden in de toonaangevende musea voor moderne kunst.

Tàpies, aan wie in zijn geboortestad Barcelona een eigen museum is gewijd, maakte deel uit van een groep kunstenaars die eind jaren '40 de Spaanse kunst wilde vernieuwen. In Parijs had hij kennisgemaakt met kunst uit Afrika en Oceanië en met pre-Colombiaanse kunst. ,,Film en fotografie konden in onze tijd de realiteit perfect weergeven. Dat bevrijdde ons als kunstenaars van de drang de realiteit te kopiëren'', vertelt hij. ,,We konden terugkeren naar de magische wortels van de kunst, die je vooral terugvindt in de primitieve kunstvormen.'' Veel van zijn werk, vooral dat uit het Franco-tijdperk, bevat kritische verwijzingen naar de politieke situatie in Spanje.

Tàpies gebruikt niet alleen verf, maar ook zand, touw, papier, textiel of hout. ,,Dingen die je in de vuilnisbak vindt'', zegt de Parijse galeriehouder Daniel Lelong. ,,Alleen heeft Tapiès het genie dat hij die vuilnisbak omkeert en er een bijna sacraal kunstwerk van maakt.'' Met de materialen brengt hij verhogingen aan, lijnen en inkervingen. Vaak voorziet hij zijn schilderijen van een zwart kruis. Dat kruis symboliseert voor Tàpies de contradicties in het leven, de positieve en negatieve dingen die elk leven met zich meebrengt: ,,Mijn twijfels moeten een beetje zichtbaar zijn.'' Karakteristiek zijn de grijze en bruine tinten waaraan hij soms enkele andere kleurtoetsen toevoegt. ,,Het zijn de kleuren van Barcelona, van de huizen'', meent de Amerikaanse hoogleraar kunstgeschiedenis Dore Ashton. ,,En dat heeft hij perfect, met meesterhand geschilderd. Je voelt dat hij een lange ervaring heeft.''

Antoni Tàpies komt naar voren als een beminnelijke, erudiete man met indringende ogen `die naar de wereld binnen en naar de wereld buiten kijken'. Bijna aandoenlijk schuifelt hij aan het begin en het eind van de film in een met verf besmeurde pyjama om zijn doeken heen. In zijn moedertaal, het Catalaans, vertelt hij over zijn twijfels: ,,Het is moeilijk om het juiste pad te vinden. Maar ik probeer te profiteren van mijn angst; het leidt me naar diepere kennis.'' Zijn werk is het resultaat van introspectie en analyse, van een mystieke zoektocht door lichaam en geest. De toeschouwers hoeven van hem niet die intellectuele verklaringen te zoeken: ,,Laat hen maar gewoon de emotie ondergaan die een schilderij oproept.''

Close Up: Antoni Tàpies, AVRO, Ned.1, 23.03-0.03u.