Schuberts muzikale magie vervliegt

Ach, waren er nog maar echte Schubertiaden! Met een componist van het genie van Franz Schubert aan de piano als middelpunt van een kring bevriende dichters en kunstenaars. Híj speelt een lied voor, zíj becommentariëren, discussiëren, heffen het glas. Maar wat was, zal niet weeromkomen.

In een uitzending die ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de Nederlandse Schubert Stichting geheel is gewijd aan Schubert, probeert het VPRO-muziekprogramma Vrije Geluiden zondag dapper die amicale, geïnspireerde salonsfeer op te roepen. De hoofdgasten, bariton Maarten Koningsberger, bas-bariton Robert Holl en pianist Rudolf Jansen, zitten op sofa's in empirestijl, terwijl presentator Hans Flupsen op het puntje van zijn crapaud informeert naar Schubert en diens liedkunst. ,,Schuberts liederen verschaffen mij een gevoel van herkenning'', zegt Jansen. ,,Dat Schubert Gretchen am Spinnrade componeerde toen hij 17 was, is een wonder'', zegt Robert Holl. Maar door de losse, salonsgewijs improvisatorische opzet van de gesprekken, ontbreekt er diepgang in het discours. En dat is jammer, want de belangstellende kijker wéét dat Robert Holl met zijn collectie van duizenden romantische dichtbundels een ongeslagen liefhebber en kenner is op dit gebied. En wéét dat Rudolf Jansen als weinig anderen puntig kan verwoorden waar en hoe muzikaal meesterschap zich openbaart. Even, in een vergelijkende uitvoering van de zettingen van Wanderers Nachtlied (Goethe) door Schubert én Schumann, verlaten we de oppervlakte en komt Jansen ertoe zijn docerende gave aan de kijker te openbaren. Maar als Holl dan iets aanvullends aanwijst in de partituur, zwenkt de camera alweer de verkeerde kant op.

De gesprekken worden afgewisseld met optredens. Indringend is de uitvoering van Die Krähe door de ook innemend vertellende bariton Maarten Koningsberger. Van hem wordt ook een alternatieve versie van Die Krähe gedraaid in de Nederlandse hertaling door Jan Rot. (Rudolf Jansen: ,,Het doet me denken aan de Mona Lisa met een baard.'').

In deze Schubertiade wordt de poging om de grote liefde voor Schubert over te dragen gesmoord in te breed uitwaaierend enthousiasme. Daarbij komt dat de ziel van het lied zich misschien gewoon uitzonderlijk slecht voor televisie leent. Dictie, mimiek, emotionele betrokkenheid, intimiteit; alles wat in de Kleine Zaal van het Concertgebouw leidt tot kamermuzikale magie, lijkt hier grijs, tuttig en overdreven. En dat is nu precies wat Schubert níet is.

Vrije Geluiden: Schubertiade, zondag, VPRO, Ned.3, 11.00-12.00u.