`Pygmee' EU rekt slagkracht op achter tekentafel

De EU heeft een akkoord bereikt over een minder ambitieuze militaire planningscapaciteit. De controverse met de VS is van de baan.

Scheidend NAVO-chef George Robertson prikte gisteren tevreden van zijn wildfilet tijdens een afscheidslunch met journalisten: hij verwelkomde het akkoord van de Europese Unie voor een autonome militaire planningscapaciteit. Van enige zorg over ondermijning van of ,,onnodige duplicatie'' met de NAVO was bij Robertson, anders dan de afgelopen maanden, geen sprake meer.

,,Een vernuftige overeenkomst. U zult geen lawaai horen van de Amerikanen of andere bondgenoten'', zei Robertson. ,,Er was angst bij de Noren, Turken, Amerikanen en Canadezen, de niet-EU-landen, dat dit zou leiden tot gebrek aan transparantie. Dat de EU op eigen houtje en onzichtbaar aan militaire planning zou gaan doen, dat er een permanent EU-hoofdkwartier zou komen, dat concurrerend zou worden. Dit akkoord zorgt voor volledige transparantie tussen de EU en de NAVO. De NAVO is de favoriete keuze voor operaties. Er komt geen permanent EU-hoofdkwartier. En concurrentie zal er waarschijnlijk ook niet zijn.''

Frankrijk en Duitsland wilden in april, op de golven van `Irak', wel degelijk zo'n operationeel EU-hoofdkwartier. Zij hebben daar nu onder druk van de Britten, die op hun beurt onder druk stonden van de Amerikanen, vanaf gezien. De Verenigde Staten werden de laatste maanden steeds nerveuzer van de Frans-Duitse ijver voor zo'n hoofdkwartier en spraken van ,,de grootste bedreiging voor de toekomst van de NAVO''. Een nervositeit die bij beleidsmakers in Washington voortkomt uit de overtuiging dat Parijs geen kans onbenut laat om de NAVO te ondermijnen of de Amerikaanse invloed in te dammen.

De uitkomst nu is voor de EU een stuk minder ambitieus. Het akkoord voorziet in een EU-planningscel op het militaire hoofdkwartier van de NAVO in het Belgische Mons, voor EU-missies met NAVO-hulp, en omgekeerd in een NAVO-liaisonteam op de militaire staf van de EU. De EU zal die militaire staf uitbreiden met een nog te vormen operationele planningscel voor EU-operaties zónder NAVO-bijdragen. Omdat de NAVO liaisonofficieren krijgt bij de EU-staf, is niet exact duidelijk hoe ver de NAVO van die cel komt af te staan. ,,De NAVO-officieren kunnen meekijken, niet meebeslissen'', zegt een adviseur van EU-buitenlandcoördinator Javier Solana.

De EU-planningscel zal pas als laatste middel worden gebruikt. Robertson sprak gisteren over ,,een nu geformaliseerde hiërarchie'' voor de Europese defensie, waarbij de NAVO als eerste geconsulteerd moet worden. Als de VS niet willen meedoen aan een operatie, kan de EU het zelf doen, met gebruikmaking van NAVO-middelen, een model dat bekend staat als `Berlijn plus'. Voorbeeld is de kleine EU-vredesmissie in Macedonië. Wil de NAVO helemaal niet bijdragen, dan kan een operatie via een nationaal hoofdkwartier van de Fransen, Britten of Duitsers worden opgetuigd, zoals bij de Franse missie in Kongo eerder dit jaar, of via de nieuwe EU-planningscel.

Het is verleidelijk om de Fransen en Duitsers als de verliezers van het maandenlange getouwtrek af te schilderen. Maar de EU heeft op papier wel degelijk haar armslag en instrumentarium voor militair optreden een tikje vergroot. De grotere planningscapaciteit en voorzieningen in de EU-grondwet zoals een onderlinge bijstandverplichting en een kerngroep voor militair meer ontwikkelde landen, kunnen de Fransen tevreden stemmen, taxeren EU-diplomaten.

Bovendien kan Frankrijk volhouden dat dit slechts het begin is van een organisatie die verder kan groeien. ,,De genomen beslissingen zijn in het belang van zowel Europa als de NAVO. We hebben de controverse achter ons gelaten'', zei de Franse president Jacques Chirac. ,,Het is een enorme stap vooruit voor de EU op weg naar een defensieorganisatie. De Amerikanen en de Europeanen zijn tevreden. Het kan niet beter'', zegt de medewerker van Solana.

Of de Europese aanpak nu echt zal veranderen, hangt vooral af van de werkvloer in een volgende crisis. Solana's adviseur: ,,De volgorde wie waar in actie komt, wordt bepaald door de realiteit, door het type operatie dat moet worden uitgevoerd, niet door een stuk papier van de EU. De NAVO is bijvoorbeeld niet erg thuis in Afrika.''

Maar Robertson zei gisteren: stel dat de EU moet interveniëren in Rwanda, dan heeft zij voor transport meteen de NAVO nodig. Daarmee bracht hij de ambities en het tekentafelwerk van de EU terug tot proporties: voorstellen voor veranderingen zijn mooi, maar het gaat erom of zij werkelijke waarde en slagkracht toevoegen om de hedendaagse dreigingen te kunnen pareren. Daarvoor zal de EU ook meer de beurs moeten trekken. Zolang dat niet gebeurt en de EU een militaire `pygmee' blijft, zal zij nog vaker dan Frankrijk lief is een beroep moeten doen op de NAVO.