Een ziekenhuis als luxe hotel

Ondanks de druk op de budgetten in de zorg, groeit de markt voor medische apparatuur. Ziekenhuizen in Amerika doen alles om patiënten te behagen, zelfs als het om de apparatuur gaat.

Een voormalige patiënt van het Edward Heart Hospital in Chicago wilde vorige maand dringend de directeur van het ziekenhuis aan de telefoon krijgen. Bij een spoedopname, een paar weken eerder, was onder meer zijn splinternieuwe Levi's gesneuveld. De inmiddels herstelde patiënt claimde daarom 200 dollar bij de mensen die net zijn leven hadden gered. ,,Wij zijn altijd positief over onze klanten, maar sommigen overdrijven wel eens'', zegt Pamela Davis, president van het Amerikaanse privé-ziekenhuis.

De claim vanwege de kapotte kleding noemt zij tekenend voor de hoge eisen die patiënten tegenwoordig stellen. ,,De generatie die nu zo'n vijftig of zestig jaar is, blijkt ongekend veeleisend. Die onderzoeken willen ze wel, en die niet. De specialist was de absolute heerser in een ziekenhuis, maar nu draait alles om de patiënt'', aldus Davis die spreekt van een booming, capitalized, ageing generation.

Ondanks de wereldwijde roep om kostenbesparingen in de gezondheidszorg vertoont de markt voor medische apparatuur, economisch gezien, een gezonde groei van 8 procent. Alleen al gezien de vergrijzing rekent niemand erop dat de markt zal teruglopen. In de Westerse wereld behoort nu 20 procent van de bevolking tot de 60-plussers, over 25 jaar loopt dat tegen de 30 procent. Ook de voortschrijdende wetenschap zorgt voor de nodige impulsen. Scanners die steeds scherpere plaatjes produceren of digitalisering die – door opslag in computers – een eind moet maken aan het zoekraken van foto's.

,,De groeipotentie voor de langere termijn is ongelofelijk'', zegt de Fin Jouko Karvinen, baas van de Philips-divisie Medical Systems. ,,Niet alleen door de vergrijzing, maar ook omdat we nog zoveel kunnen verbeteren, bijvoorbeeld door vroege diagnoses. Nu sterft 80 procent van de mensen met longkanker aan die ziekte, vooral omdat we er te laat achterkomen.'' Karvinen spreekt tijdens de beurs voor medisch specialisten en ziekenhuisdirecteuren die de Radiological Society of North America (RSNA) jaarlijks in Chicago organiseert.

De innovatie bij de diagnose-apparatuur gaat snel. Tien jaar geleden maakte een gemiddelde scanner één beeld per twee seconden: de modernste machine produceert nu zestig dwarsdoorsnedes in een halve tel. En in een paar jaar is de kwaliteit van de beelden volgens sommige radiologen met bijna de helft verbeterd. ,,In deze sector vindt een technologierace plaats'', bevestigt Karvinen. De RSNA, waar jaarlijks meer dan 60.000 bezoekers op af komen, is voor Philips en diens grootste concurrenten General Electric en Siemens een goede gelegenheid om tientallen nieuwe versies van diagnose-apparatuur te showen. ,,Een constante vernieuwing is ook noodzakelijk om aan de stijgende vraag naar medische verzorging te voldoen.''

Juist de gunstige vooruitzichten hebben er voor gezorgd dat de medische apparatuur sinds een paar jaar een kernactiviteit van Philips vormt. Lange tijd hing de medische divisie er een beetje bij en was het voor buitenstaanders wachten op de verkoop. Het tegendeel gebeurde. De afgelopen vijf jaar zorgden acquisities ervoor dat de omzet verdrievoudigde tot 6,8 miljard in 2002. Voor volgend jaar eist de top van Philips een rendement van 14 procent.

Dat rendement moet worden behaald in een markt waar de druk op de budgetten hoog is. Patiënten eisen veel, de technologie schrijdt voort, maar veel ziekenhuizen zitten financieel klem. Vorige maand werd nog bekend dat één op de vier ziekenhuizen in Nederland verliesgevend is; in Amerika ligt dat percentage op bijna 60 procent. Dat land neemt wel bijna de helft voor zijn rekening van wat wereldwijd aan gezondheidszorg (3.000 miljard euro) wordt uitgegeven. Maar nieuwe machines kunnen ook tot extra inkomsten leiden, zo redeneren de producenten, zeker omdat – met name de Amerikaanse – patiënten tegenwoordig het beste van het beste eisen. ,,Zonder de modernste apparatuur genereer je minder omzet'', bevestigt directeur Davis van het Edward Heart Hospital het bestaan van de technologierace en het consumerism bij de hedendaagse patiënt.

Het Edward Heart Hospital, een privé-ziekenhuis zonder winstoogmerk, ademt nergens de sfeer van een ziekenhuis. Het hoge tapijt in de gangen en de houten lambrisering doen eerder aan een luxe hotel denken. Tegelijkertijd is het een droomklant van Philips. [Vervolg MEDISCHE MARKT: pagina 16]

MEDISCHE MARKT

Philips gedijt bij technologierace in ziekenhuisen

[Vervolg van pagina 15] Een toevallig passerende cardioloog laat graag zien hoe een blokkade in een van de slagaders `live' op een computerscherm is te vangen. ,,Mooiere en scherpere plaatjes zijn niet mogelijk'', zegt specialist Mark Goodwin – directeur van het zogeheten catheterisatie-lab – alsof hij in een reclamespot van Philips optreedt. Goede (en dus kostbare) diagnose-apparatuur scheelt ook de maatschappij per saldo geld, betoogt Karvinen op zijn beurt. ,,Of je iemand moet opereren voor een by-pass of dat je kunt volstaan met een dotter-behandeling is vanzelfsprekend een enorm verschil. En die keuze wordt onder meer bepaald door de juiste apparatuur.''

Met `Ambient Experience' gaat Philips zelfs dwars in tegen de tijdgeest die lijkt te roepen om soberheid in gezondheidszorg. Technologie uit de consumentenelektronica en de lichtindustrie moet ervoor zorgen dat de patiënt zich beter voelt. Op de beurs in Chicago laat Philips zien hoe de veeleisende klant van tegenwoordig tegemoet moet worden getreden: bij de ingang van het paviljoen – in de praktijk de wachtkamer – kan de bezoeker via een pasje kiezen voor de gewenste sfeer in de behandelkamer waar de scanner staat. Door het pasje langs een spiegel te halen gaan lampen met bijvoorbeeld rustige kleuren branden, terwijl een kind een tekenfilm op de achterwand of plafond te zien krijgt. Via een beeldscherm kan de liggende patiënt in de scanner ook naar het gezicht van de verpleegkundige kijken die instructies geeft; een camera zorgt ervoor dat bijvoorbeeld ouders hun kind vanuit de wachtkamer in beeld houden.

,,Natuurlijk gaat de prijs door dit soort features omhoog'', zegt Stephano Marzano, verantwoordelijk voor Philips Design. ,,Maar als mensen zich hierdoor beter op hun gemak voelen en zo'n onderzoek veel minder traumatisch verloopt, dan betekent dat in de praktijk ook dat je efficiënter werkt. Soms is wel 10 procent van de mensen zo zenuwachtig dat ze niet stil kunnen liggen, waardoor er vertraging ontstaat. Wanneer je, door een prettige sfeer te creëren, dat percentage kan laten dalen, heb je de extra kosten snel terugverdiend.'' In enkele ziekenhuizen in Amerika en Spanje worden momenteel proeven gehouden met Ambient Experience.

Mede door de voortschrijdende innovatie groeit de markt voor medische apparatuur met gemiddeld 8 procent. Aan producten en diensten – exclusief kosten van medisch handelen – geeft de zorgsector jaarlijks 260 miljard euro uit. De markt waar Philips zich op richt, met name imaging (scanners, echografie) en automatisering, is ongeveer 50 miljard euro groot.

Philips behoorde eind negentiende eeuw tot de eerste bedrijven die röntgenbuizen produceerde en is altijd in de röntgendiagnostiek actief gebleven. Die markt was echter te klein om echt een rol van belang te spelen in de medische industrie. De overname in 2001 van de medische divisie van Marconi en van ATL Ultrasound verbreedde het assortiment met zogeheten ct- en mri-scanners en met ultrasone diagnoseapparatuur.

,,Voorafgaand aan die acquisities werden we vaak door concurrenten als General Electric en Siemens overtroefd, veelal omdat ons aanbod niet breed genoeg was. Ook al was onze apparatuur minstens zo goed, dan koos een ziekenhuis soms toch voor een ander omdat die meerdere producten in één pakket kon aanbieden'', zegt Paul Smit, bij Philips Medical Systems verantwoordelijk voor de strategie. ,,Voor het eerst kunnen we die strijd nu wel aan.''

Ook op het vlak van financiering (leasing) verloor het Nederlandse concern vaak de strijd. ,,Je kan de artsen wel voor je gewonnen hebben, maar als de directie van een ziekenhuis een aantrekkelijker financiering krijgt aangeboden, kan de slag alsnog verloren zijn'', zegt Smit. Om dit te ondervangen heeft Philips vorig jaar met Rabo-dochter De Lage Landen een joint-venture opgericht, die klanten in staat stelt om apparatuur van Philips te leasen. Een bedrijf als General Electric biedt dergelijke financiële faciliteiten al jaren.

In apparatuur lopen veel ziekenhuizen voorop, maar in automatisering is dat veel minder het geval. Veel afdelingen kennen hun eigen systemen, waardoor uitwisseling van gegevens problematisch verloopt. In een recente studie van het Amerikaanse Institute of Medicine werden de IT-problemen onlangs in verband gebracht met de 98.000 dodelijke slachtoffers die jaarlijks in Amerika vallen als gevolg van vermijdbare medische fouten. Vaak weet de cardioloog niet dat de patiënt ook klant is van de internist in hetzelfde ziekenhuis – met alle gevolgen van dien. ,,Automatisering is nu eenmaal niet de kernactiviteit van ziekenhuizen'', vergoeilijkt Philips-bestuurder Karvinen de veelvoorkomende problemen.

Dit jaar steken Amerikaanse en Europese ziekenhuizen bijna 15 miljard dollar in automatisering van patiënteninformatie en digitalisering van foto's. Via een joint venture met het Amerikaanse softwarebedrijf Epic wil Philips een grotere rol spelen in deze `zorgautomatisering', die jaarlijks met 15 procent groeit. Dergelijke investeringen moeten voorkomen dat radiologen hun kostbare tijd verknoeien aan het zoeken naar de juiste foto's.

Eenvoudig is het niet, want de hoeveelheid data is enorm. Een ritje door een geavanceerde scanner levert per patiënt 1 gigabyte aan gegevens op, en menig ziekenhuis is jaarlijks goed voor 100.000 van dergelijke onderzoeken. Inmiddels hebben Philips en Epic contact gezocht met de olie-industrie, omdat die branche bij het in kaart brengen van potentiële olievelden met vergelijkbare hoeveelheden data moeten werken. ,,En comprimeren is bij de medische dossiers niet mogelijk, omdat daarmee de informatie wegvalt die juist vitaal kan zijn'', zegt Smit van Philips Medical.

Ondanks de opslagproblemen is de digitalisering van de data altijd nog beter dan de losse foto's waar de meeste radiologen nu nog meewerken. ,,Amerikaanse ziekenhuizen raken een kwart van de foto's voortijdig kwijt'', zegt Karvinen. ,,Dat is toch verbijsterend?''