Cuba biedt meer dan zon en seks. Che's graf bijvoorbeeld

Geen zin in sneeuw? Cuba biedt zon, strand, seks en avontuur. Alleen moet je voor dat laatste wel erg veel moeite doen, vindt Mariano Slutzky.

Juancito Estevano exploiteert een eethuisje in Santa Clara. Estevano en zijn echtgenote vertellen dat ze zichzelf tot voor enkele jaren als Fidelista's beschouwden. Nu zijn ze razend over wat het toerisme onder Fidel Castro in hun stad teweeg heeft gebracht. ,,Vóór de toeristische boom voelden wij ons hier veilig'', zegt Estevano. ,,Er waren hier geen hoeren. Er zijn nu zoveel mensen die zich moreel verlagen. Zelfs guajiros [boeren] uit de omgeving komen naar de stad om toeristen een paar dollars afhandig te maken.'' Zijn broer vult hem aan: ,,Het ergste is de apartheid: er zijn op Cuba hotels en stranden waar alleen toeristen mogen komen. Zelfs als wij met dollars wapperen komen we er niet in.''

Santa Clara is een overzichtelijke stad op vier uur rijden van Havana, die in 1958 werd ingenomen door de Cubaanse revolutieheld Che Guevara. Ouderen spreken er nog lyrisch over zijn mythische uitstraling. Hier zijn de stoffelijke resten van Che ondergebracht nadat ze in 1999 in Boliva werden gevonden en gerepatrieerd. Maar bezoekers van zijn mausoleum hebben pech: toen ik er was, was het gebouw wegens lekkage al maanden gesloten.

`Het is maar goed dat Che dit niet meer mee hoeft te maken', verzuchten sommige Cubanen, zoals Estevano. Juancito Estevano is ex-docent van de universiteit van Santa Clara. Hij zegt dat hij niet graag werkt in het toerisme, maar hij verdient met zijn eethuis vijf keer meer dan als docent.

Het toerisme is sinds medio jaren negentig dé belangrijkste economische sector op Cuba. De 1,7 miljoen toeristen leveren meer op dan suiker en nikkel bij elkaar. Het is echter de vraag hoe lang het toerisme kan blijven renderen. De prijzen op Cuba liggen hoger dan op concurrerende eilanden in de regio, zoals de Dominicaanse Republiek en Jamaica. Toeristen mogen niet in waardeloze Cubaanse peso's betalen, ze hebben harde dollars nodig. Ook de euro is tegenwoordig wettig betaalmiddel in Varadero, een Cubaanse variant op Benidorm, en in twee kleinere badplaatsen.

Cuba profileert zich in de eerste plaats als strandbestemming. Een twijfelachtige aanpak, meent Martijn Vermeulen, een Nederlander die samen met zijn Cubaanse vrouw een particulier hotel exploiteert. Hij is een van de vele Nederlanders die ter plekke verliefd zijn geworden op een Cubaanse. Met zijn vrouw runt hij nu een casa particular, een van de concessies van Castro aan het toerisme: particulieren mogen aan toeristen kamers verhuren vanaf 35 dollar per nacht, een prijs die ver ligt beneden de tarieven van de staatshotels.

,,De overheid denkt met het bouwen van kolossale hotels klaar te zijn'', zegt Vermeulen. ,,De toeristen moeten linea recta van het Martinair-vliegtuig naar die kolossen en that's it. Maar de gemiddelde toerist die zoiets wil is goedkoper uit aan de Turkse of Spaanse Costa.''

ECO TOERISME

Toch leent dit prachtige eiland zich uitstekend voor avontuurlijk en ecologisch toerisme. Buiten de geijkte paden zijn er schitterende natuurreservaten zoals Montemar en Cienfuegos en mooie slaperige dorpen voor rust en voor wandeltochten. En in de steden Trinidad, Sancti Spiritus en Santiago kan men mooie koloniale gebouwen bezoeken en tot rust komen.

Wie in Cuba buiten de geijkte paden wil reizen stuit echter al snel op problemen. Toeristen mogen geen gebruik maken van de reguliere bussen en treinen. Die zijn bovendien tjokvol, verkeren in zeer slechte staat en rijden onregelmatig. Er bestaat één buslijn voor toeristen: Via Azul. Deze bussen rijden slechts een of twee keer per dag naar acht steden, maar verder komt de toerist niet. De enige mogelijkheid voor vervoer is het huren van een peperdure auto bij een staatsbedrijf. Sommige toeristen wagen zich aan een particuliere auto met chauffeur. Dit is niet zonder risico: als men aangehouden wordt zijn de straffen voor de Cubaan én voor de toerist niet mals.

Wie wil slapen buiten de staatshotels heeft het vaak ook niet makkelijk. De bezoeker van goedkopere privé-hotels zoals dat van Martijn Vermeulen en zijn Cubaanse vrouw wordt geconfronteerd met de ongemakken van het dagelijks leven van Cubanen: de elektriciteit en het water vallen vaak uit en de prijs van het verblijf is exclusief ontbijt. Het verkrijgen van voedsel is een dagelijks odyssee voor Cubanen en dus ook voor deze kamerverhuurders.

CASA PARTICULAR

Naast het casa particular van Vermeulen ligt wel een privé-eethuis. Hier kun je eten voor zo'n twaalf dollar, maar zoals overal op Cuba is het eten eentonig: rijst, bonen en kip of vis. De vrouw van Vermeulen moet maandelijks een belasting van 250 dollar betalen. Klant of geen klant. ,,Zo zie je dat de overheid Cubanen helemaal uitwringt.''

Voor veel bewoners van het eiland is prostitutie het enige middel om een inkomen in dollars te verwerven. Elke westerling is een gewilde prooi. Dit levert tragi-komische situaties op: foeilelijke West-Europeanen die hand in hand met plaatselijke schoonheden flaneren en schaterlachen om zoveel belangstelling. Waar anders dan hier zal het ego van deze personen zo gestreeld worden?

Opvallend is het groeiende aantal hoogopgeleide westerse vrouwen dat gezelschap zoekt van jinetero's, `gezelschapsheren'. Hotelexploitant Van der Meulen herkent deze reizigers op een afstand. ,,Overrijpe dames die zeggen voor een cursus Spaans of salsa of voor een korte vakantie naar Cuba te komen. Ze komen ook uit Nederland: er zijn steeds meer Nederlandse taal- en dansinstituten die groepsreizen organiseren. Deze dames komen in groepjes van twee of drie en na de lessen zoeken ze het gezelschap van Cubaanse macho's. Vluchten van Martinair naar Havana, Holguín en Santiago zitten vol met dit soort dames.''

Claire van der S., die verblijft in het casa particular van Vermeulen, is zo'n vrouw. In Nederland is zij single en werkzaam als personeelsmanager bij een bank. ,,Cubaanse mannen behandelen je als een dame'', zegt Claire. ,,Ze zijn galant, geweldige dansers, en in bed laten ze je jong voelen. Ik leef mij hier helemaal uit. En wie kent mij hier? Ja, ik betaal ervoor; so what?''

Sinds ze drie jaar geleden voor het eerst Cuba bezocht is Claire in de ban van haar seksuele drijfveren. Ze komt voor haar sexual shot twee keer per jaar. ,,Hier krijg ik zoveel energie dat ik de rest van het jaar er tegenaan kan.''

Ze is zojuist van lover veranderd. Haar vorige gigolo begon praatjes te krijgen, zegt ze: hij wilde op haar kosten mee naar Amsterdam.

    • Mariano Slutzky