Bestedoelenloterij

De vakcentrale CNV riep deze week pensioenfondsen op om extra te letten op de positie van nabestaanden. Die kunnen slechter af zijn dan ze denken door een wetswijziging in 2002. Die staat toe dat het pensioen voor weduwen en weduwnaars wordt ingeruild voor hoger ouderdompensioen. De idee daarachter is dat mannen en vrouwen tegenwoordig hun eigen broek op kunnen houden, waardoor een achterblijverspensioen min of meer overbodig is.

Die opvatting bestrijdt het CNV, terecht, omdat de meeste gezinnen bestaan uit een kostwinnende man en een in deeltijd werkende vrouw, die vaak niet eens weet wat de man doet met zijn pensioen. De man realiseert zich amper wat de financiële gevolgen van zo'n ruil en van zijn overlijden zijn. Dus pleit het CNV voor betere informatie.

Dat is niet terecht. Veel fondsen doen al jaren hun best om deelnemers bewust te maken van hun aanspraken. Dat gaat middels websites, brochures, tijdschriften, e-mailservices, helpdesks of een persoonlijk gesprek. Het probleem zit bij de deelnemers zelf, blijkt ook uit lezersreacties. Die vertikken het om zich te verdiepen in hun oude dag. Die vinden ze ver weg en saai. Dus moet het CNV zijn leden oproepen tot waakzaamheid. Nu we toch bezig zijn om het CNV (en collega's) de weg naar later te wijzen: er broeien ernstiger problemen.

De hoogte van de nabestaandenvoorzieningen is vaak afgeleid van het ouderdomspensioen. Omdat dit van vele kanten wordt bedreigd (middelloon, minder of geen koppeling aan lonen of prijzen, ontslag, breuken), blijft het pensioen voor de familie van de overleden werknemer achter bij de verwachting.

Een tweede, actuele bedreiging voor het weduwepensioen is de echtscheiding. Daardoor wordt dit pensioen verdeeld over twee, drie of soms zelfs vier ex-partners, die allen een hapje uit de koek mogen nemen. Die ex'en doen vaak weinig moeite om tijdig te weten te komen waar ze recht op hebben.

Een derde probleem is het onverwacht gemis aan een uitkering volgens de Algemene Nabestaandenwet, die op 1 juli 1996 de AWW verving en minder scheutig is. Zie hiervoor de website van de Sociale Verzekeringsbank (www.svb.nl).

Voor deze problemen moet de vakbeweging eens oplossingen bedenken, want die zijn er. Neem de overlijdensrisicoverzekering (orv). Dat is een verzekering waarbij een van tevoren afgesproken (verzekerd) kapitaal wordt uitgekeerd wanneer de verzekerde vóór de einddatum overlijdt. Zo verzacht je voor de nabestaanden (een gezin) de financiële wonden. De beperkte waarde (het is een risicoverzekering) en de onbelaste uitkering van de orv vallen in box 3.

De betaalde premies (of de eenmalige koopsom) worden als regel niet afgetrokken van het belastbare inkomen, anders is de uitkering belast. Dat ligt anders bij de nabestaandenlijfrente, een levenslange of periodieke, belaste uitkering waarvan de premie aftrekbaar is. Die blijft hier buiten beschouwing. Het is wel zaak de premiebetaling goed te regelen, om te voorkomen dat de uitkering in de belaste nalatenschap van de overledene valt.

Wat kost een orv? Een van de verzekeraars rekent voor 100.000 euro aan uitkering – man 30 jaar, looptijd 20 jaar – 23 euro premie per maand. Daarvoor spelen je nabestaanden mee in een soort loterij voor een goed doel: je familie. Toch speelt niet iedereen, die dit zou moeten, erin mee. Wel spenderen mensen veel geld aan schreeuwerige tv-loterijen vol nieten, terwijl de kans op de hoofdprijs in jouw eigen bestedoelenloterijen veel groter is. Waarom? Veel mensen vinden het zonde van de betaalde orv-premies, als de kostwinner leeft op de einddatum van de verzekering. Alsof je het geld van je lot terugkrijgt als je niets wint in een normale loterij.

Wie voelt voor een orv, moet er één kiezen die past in zijn financiële en fiscale situatie, en rekening houden met de leeftijdsgrenzen. Een einddatum op of na de zeventigste verjaardag van de verzekerde is niet gangbaar, omdat de overlijdenskans (dus de premie) te groot is. Een levenslange orv bedoelt om de hoge successierechten van een erfgenaam te compenseren is dus niet realistisch.

Wie zich zelf wil verdiepen in deze materie, tikke overlijdensrisicoverzekering in op Google: dan ben je de hele zondag onder de pannen.