Stommer dan Jerry Springer

Het spectrum van het spannende boek is breed, maar in doorsnee geldt toch dat schoonschrijverij er minder op prijs wordt gesteld dan spanning en effectbejag. De personages zijn ondergeschikt aan een verhaallijn die het van dreiging, gruweldaden, geweld moet hebben. Een uitzondering hierop vormt een hybride genre dat `literaire thriller' heet en dat logischerwijze wordt gekenmerkt door meer diepgang en beter verzorgd taalgebruik. De wederopstandelingen van Michael Collins is zo'n boek. Het is een formidabel geschreven literair werk dat desondanks geen moment de indruk wekt geen thriller te zijn, al vliegen de lezer niet voortdurend de kogels om de oren en druipt het bloed niet van de pagina's.

Collins schetst een ronduit tragisch beeld van de Amerikaanse samenleving, grimmiger en achterlijker dan Jerry Springer ons ooit heeft weten te tonen. Neem nou zijn hoofdpersoon, Frank, die op zijn vijfde door een brand zijn ouders heeft verloren, vervolgens door zijn oom is grootgebracht en als moeilijk opvoedbaar kind zijn omgeving heeft geterroriseerd. Als we hem leren kennen is hij halverwege de dertig en totaal mislukt. Zijn jeugdherinneringen zijn deels door medisch ingrijpen verdwenen. Frank is getrouwd met Honey wier eerste man op de uitvoering van de doodstraf wacht vanwege het vermoorden van twee bejaarden. Samen voeden Frank en Honey moeizaam twee asociale zoons op, van wie eentje uit haar vorige huwelijk.

Dit allesbehalve modelgezin laat onmiddellijk zijn rampzalige leven achter zich als Franks oom blijkt te zijn doodgeschoten. In gestolen auto's reizen ze het land door om aanspraak te gaan maken op de erfenis. In het ijskoude noorden van Amerika zoeken ze armzalige baantjes, beklagen zich over `deze wildernis die wij Amerika noemen' en weten toch gaandeweg een soort einde te breien aan hun nomadenbestaan.

Frank vindt stukje bij beetje – en aanzienlijk geloofwaardiger dan in Nicki Frenchs `recovered memoryroman' Het geheugenspel – zijn verleden terug in zijn geheugen en in documenten. En vervolgens blijkt uit het complexe en niettemin geloofwaardige slot dat Collins niet alleen een uitstekend literair auteur is, maar toch ook werkelijk een plotbouwer van formaat.

Michael Collins: De wederopstandelingen.

Anthos, 367 blz. €19,90