Politiek is voor barbaren

Een gevangene die gedichten schrijft voor de geliefde van de directeur: het is de plot van Cyrano de Bergerac. En van het eerste verhaal in Wachten op een engel. Alleen is hier de gevangenis Afrikaans en de gedetineerde dichter zwart, pikzwart. Lomba is een journalist die bij een demonstratie werd opgepakt en nu zonder proces zit weg te rotten. Even lijkt het erop dat het directeurslief hem kan helpen. Maar het verhaal eindigt met Lomba's overplaatsing naar een gevangenis ver weg – en naar de vergetelheid. Met een eenzame dood in een smerige cel als waarschijnlijke consequentie.

Wachten op een engel is het debuut van Helon Habila, een jonge autodidact uit Nigeria. Hij schreef het bij kaarslicht want elektriciteit in zijn woonwijk ontbrak. Hij gaf het zelf uit, want in zijn land verspilt men geen papier aan een luxe als literatuur. Zijn eerste verhaal stuurde hij naar de jury van de Caine Prize for African Writing. Toen hij hoorde dat het genomineerd was antwoordde de eenmansuitgever professioneel: `We zullen onze auteur onmiddellijk van het goede nieuws op de hoogte stellen.' Waarna de prijs inderdaad naar hem ging.

Behalve dat bekroonde gevangenisverhaal bevat het debuut nog zes andere korte verhalen en het is misleidend dat de Nederlandse uitgever het nu als `roman' op de markt brengt. Stijl en sfeer, perspectief en personeel van de zeven episodes zijn te verschillend om tezamen voor één kunstwerk te kunnen doorgaan, al draait alles wel om één man, om Lomba. Zigzaggend door de chronologie en aan de hand van diverse vertellers ontdekken wij de voorgeschiedenis van de gedetineerde. We komen Lomba tegen als student, als beginnend schrijver en als een dagbladpublicist die politiek een bezigheid voor barbaren vindt. De jonge estheet probeert zich afzijdig te houden, maar het gaat niet. Steeds opnieuw loopt hij tegen de politiek aan.

De politiek van generaal Sani Abacha. Die liet, het staat in een van de verhalen, de activist en schrijver Ken Saro-Wiwa ophangen. Die zorgde, het staat in alle verhalen, voor corruptie, armoede, radeloosheid, rellen en arrestaties. Die verspreidde angst en een verstikkende sfeer. De gevangenis in het openingsverhaal staat voor de gevangenis die heel Nigeria in de jaren negentig is geworden en Habila maakt voelbaar hoe de staatsterreur de mensen infecteert, tot diep in hun liefdesleven. Lomba's vriendin blijft niet bij hem. Ze stapt over op een vent die rijk is geworden door met het regime te heulen. Voor de verliezers blijven de hoertjes over, waarvan er duizenden zijn, door honger en wanhoop gedwongen.

Memorabele personages tovert Habila uit de krotten van Lagos tevoorschijn. Tante Rachel bijvoorbeeld, die aan de drank is sinds de gewelddadige dood van haar man en die een eethuisje runt met de naam `Godwill Food Centre', een verschrijving en smeekbede tegelijk. Of de student Bola, die na de dood van zijn ouders verwarde leuzen roept waarvoor hij wordt ingerekend. Of de straatheld Brother, éénbenig door een politiekogel en zijn heroïsche rol in het verzet – als je zijn sterke verhalen mag geloven. Zelfs de ware helden zijn bij Habila hard en cynisch geworden. Op een feestje van dissidente kunstenaars zegt iemand tegen Lomba: `Je moet je echt eens laten arresteren. Het is de snelste manier om het als dichter te maken. Dan is het nooit meer een probleem om aan een visum te komen en misschien krijg je wel een internationale prijs.'

Dat is natuurlijk ziek, maar wel realistisch. `Het was een gruwelijke tijd om in te leven', legt Habila in een nawoord nog eens uit, `vooral als je jong, getalenteerd en ambitieus was, en vaderlandslievend.' Zijn debuut bevat de typische onhandigheden van een jonge schrijver. De knullige constructie gaat soms vergezeld van clichés – zoals de man die op een vrouw afkomt als `een mot op de vlam'. Maar uit de gedrevenheid en de gepassioneerde karaktertekeningen spreekt talent, en dit even wanhopige als moedige boek mag best gelezen worden.

Helon Habila: Wachten op een engel. Uit het Engels vertaald door Sjaak de Jong.

Prometheus, 219 blz. €15,95

    • Anneriek de Jong