`In Nieuwegein is de kerkenfusie allang voltooid'

Het samengaan van drie protestantse kerken stuit op weerstand bij orthodoxen. Maar in veel gemeenten is de fusie al voltooid.

Ruzies tussen gemeenteleden, tussen dominees die uiteindelijk leiden tot een scheuring: kerkfusies gaan doorgaans met veel pijn en moeite gepaard. Dat het ook anders kan, bewijzen al jarenlang enkele honderden gemeenten in Nederland die allang samengesmolten zijn, bijvoorbeeld in Nieuwegein-Noord. Dominee Jan Nauta (50) weet niet beter dan dat de hervormde en gereformeerde kerken in zijn gemeente samenwerken. ,,Sterker nog, wij zijn hier volledig geïntegreerd met elkaar'', zegt hij.

Het fusieproces van de hervormden en gereformeerden begon in 1961 met een oproep van achttien dominees van deze twee kerken. In 1990 sloten de lutherse kerken zich aan bij dit `Samen-op-Weg-proces'. De drie protestantse kerken in het Samen-op-Weg proces komen alle drie voort uit de zestiende-eeuwse Reformatie. Onder leiding van Luther, Calvijn en Zwingli trokken de reformanten ten strijde tegen de hegemonie van de rooms-katholieke kerk. Onder de naam protestanten, wegens de geuite protesten, vormden zij eigen bewegingen.

Na ruim veertig jaar touwtrekken moet vandaag in Utrecht de vorming van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) eindelijk afgerond worden. De synodes, het hoogste bestuur van een kerk, van de hervormde, gereformeerde en lutherse kerk vergaderen afzonderlijk van elkaar in Utrecht en zullen dan voor de laatste keer stemmen over de kerkfusie. Slaagt deze missie, dan zal vanaf 1 mei komend jaar de nieuwe kerk echt van start gaan.

Toen Nauta bijna tien jaar geleden als predikant begon in Nieuwegein-Noord – circa vijfduizend leden in de kaartenbak – was de discussie over het Samen-op-Weg proces plaatselijk net afgerond. Een hamerstuk, noemt hij het besluit van toen. ,,Iedereen was het erover eens: een discussie was niet nodig.'' In zijn ruime werkkamer, rijkelijk gevuld met naslagwerken, constateert hij vooruitblikkend op deze dag waarop het fusieproces van de hervormde, gereformeerde en lutherse kerken zijn beslag moet krijgen, dat het voor hem en voor de gemeente van Nieuwegein-Noord eigenlijk geen onderwerp is. ,,Die fusie is voor ons allang een gepasseerd station.''

Hij begon ooit als predikant in Domburg, in een echt hervormde gemeente, zijn oorspronkelijke ,,bloedgroep''. Daarna preekte hij een tijd in Leiden, waar de samenwerking tussen de gereformeerden en hervormden tamelijk moeizaam ging. Culturele verschillen speelden de mensen daar parten, denkt hij. ,,Dat ging dan over de vraag of de kinderen tijdens de kerkdienst in een schooltje moesten worden opgevangen, zoals de hervormden gewend waren, of in zaaltje in de kerk, zoals de gereformeerden altijd deden. Flauwekulproblemen.'' [Vervolg ORTHODOXEN: pagina 2]

ORTHODOXEN /P>

Alles 'wel prima zo' in Nieuwegein-Noord

[Vervolg van pagina 1] Die problemen kwam hij in Nieuwegein niet tegen. Maar ook de meer fundamentele bezwaren van de tegenstanders van de kerkfusie, die in sommige plaatsen hoogstwaarschijnlijk tot scheuringen zullen leiden, waren hobbels die in Nieuwegein snel genomen werden. Het homohuwelijk? Dat heeft gewoon te maken met hoe je de bijbel leest, stelt Nauta. En of de doop van een kind dat later de kerk vaarwel zegt, wel echt is geweest? ,,Dat heb ik allemaal niet zo gevolgd, hoor.'' Een vrouwelijke predikant op de kansel, iets wat moeilijk te verteren is voor de orthodoxen binnen de hervormde kerk? ,,Dat doen we al jaren.'' Eigenlijk was er volgens hem gewoon geen reden om níet samen te gaan.

Inge Hoek (41) is een van andere predikanten in Nieuwegein. Ook zij is oorspronkelijk hervormd. Uit de vrijzinnige hoek, zegt ze zelf. De perikelen rond de fusie heeft ze niet echt bijgehouden. Dat de fusie vandaag eindelijk rond kan komen, ziet ze vooral als signaal naar de buitenwereld. ,,Het gaat om onze geloofwaardigheid. Het zou toch te gek voor woorden zijn als wij als kerken niet eens samen kunnen werken.''

Dat er vanuit de orthodoxe hoek bezwaren zijn, begrijpt ze wel, maar die ziet ze niet als reden om te scheuren. ,,Bij ons in de kerk hebben we ook diverse opvattingen. De een wil graag opwekkingsliederen zingen en de ander hoort het liefst teksten van Huub Oosterhuis. Dan wisselen we dat af.'' Gewoon concessies aan elkaar doen, want hoe breder de kerk, hoe sterker ze staat.

Nauta vindt de dogmatische discussies maar vreemd, want niemand wordt verplicht om iets te veranderen, alleen om je onder de paraplu van de nieuwe kerk te scharen. ,,En als je dan geen homohuwelijk wilt inzegenen, dan doe je dat toch niet. Als je maar respecteert dan andere gemeenten, van dezelfde kerk, dat wél doen.'' Binnen zijn eigen kerk zitten voor- en tegenstanders van het homohuwelijk zondag gewoon samen in de kerkbanken. ,,De één staat er achter, de ander heeft er moeite mee, maar dat betekent nog niet dat je uit elkaar moet.''

In de praktijk komt het er in Nieuwegein-Noord op neer dat gereformeerden en hervormden zondags samen naar een van de twee kerkgebouwen gaan, de Bron of de Dorpskerk. De preek kan dan van een hervormde of van een gereformeerde predikant komen. Bij de huisbezoeken aan de kerkgangers gaat hij als hervormd predikant op bezoek bij gereformeerde leden en omgekeerd. De jongeren uit beide ,,bloedgroepen'' zitten samen in clubjes van de kerk.

Eigenlijk weten de meeste mensen niet eens meer wie van origine hervormd of gereformeerd is. De enige keer dat dit onderscheid in zijn gemeente nog aan de orde komt, is als er een kind geboren is. Dan moet het met een h'tje of een g'tje geregistreerd worden. Nauta:,,Laten we even tossen, hoor ik dan wel eens.'' Dat die registratie bij een gelukte fusie niet meer hoeft, ziet hij als een van de voordelen. ,,Voortaan heten we allemaal protestants.''

De jongeren uit Nieuwegein-Noord weten niet beter dan dat ze protestants zijn. Deze woensdagavond zitten acht jongens van rond de zestien bij elkaar in een zaaltje van de Dorpskerk. Van de verschillen tussen hervormden, gereformeerden en lutheranen hebben ze geen flauw idee. ,,Ik ben eigenlijk altijd protestant geweest'', zegt Robert Kordes. Hij heeft wel een dienst van de orthodoxe gereformeerde bond meegemaakt, maar dat was allemaal ,,zo zwaar''. Ze vinden het in Nieuwegein-Noord ,,wel prima zo''.